PROF. EDMOND PANARITI
Në fillim, gjithçka u prezantua si një zgjidhje e madhe. Kredia me garanci sovrane për bujqësinë u shpall me bujë, si një mekanizëm që do të hapte dyert e kapitalit për fermerët. Bankat do të jepnin kredi me interes të ulët, shteti do të garantonte një pjesë të principalit dhe fermerët do të kishin më në fund mundësinë të modernizonin fermat e tyre. Por ky premtim u shndërrua shpejt në një iluzion. Bankat nuk besuan, fermerët nuk përfituan dhe kreditimi mbeti minimal.
Bujqësia vazhdoi të mbështetej te kursimet personale dhe kreditë informale, ndërsa skema e garancisë sovrane u shua pa zhurmë. Arsyet e dështimit ishin të qarta. Bujqësia shihet si sektor me risk të lartë: varësi nga moti, informalitet i lartë, mungesë sigurimesh bujqësore. Fermerët nuk kishin kolateral, dokumentacion të plotë apo projekte me interes për bankat. Bankat nuk e përqafuan skemën, sepse garancia sovrane nuk mjaftoi për të ulur perceptimin e riskut. Dhe mbi të gjitha, mungesa e koordinimit institucional e la të gjithë mekanizmin pa një agjenci të specializuar që të ndërmjetësonte mes bankave dhe fermerëve. Rezultati ishte i parashikueshëm: një skemë e shpallur me bujë, por e dështuar në praktikë. Por problemi nuk mbaron këtu. Në Bashkimin Europian, bujqësia nuk mbahet me kredi komerciale. Ajo financohet me grante dhe subvencione direkte, përmes Politikës së Përbashkët Bujqësore (CAP). Çdo vit, miliarda euro shpërndahen si pagesa direkte për hektarë të mbjellë, grante për mekanizim, përpunim dhe inovacion.
Arsyeja është e thjeshtë: bujqësia ka marzhe të ulëta fitimi dhe risk të lartë, prandaj nuk mund të mbështetet vetëm te kreditë bankare. Grantet janë oksigjeni i sektorit, garancia e stabilitetit dhe nxitësi i investimeve afatgjata. Në Shqipëri, situata u rëndua edhe më shumë nga fakti se fondet grant të Bashkimit Europian për bujqësinë u bllokuan për dy vite radhazi. Arsyeja ishte mungesa e transparencës dhe kapacitetit administrativ për menaxhimin e fondeve IPARD. Fermerët humbën aksesin në miliona euro që mund të ishin investuar në mekanizim, sera, përpunim dhe standardizim. Ky bllokim e la sektorin pa oksigjenin e vetëm real: paratë e dhuruara, të cilat janë mekanizmi kryesor i financimit në BE. Pa grante, bujqësia shqiptare mbeti e zhveshur, e pambrojtur dhe e paaftë për të konkurruar. Pasojat janë të dukshme. Fermerët mbeten pa mbështetje reale financiare.
Investimet në mekanizim, sera, magazina dhe përpunim janë të pakta. Produktiviteti dhe cilësia nuk arrijnë standardet e BE-së. Bujqësia humbet peshë në ekonomi dhe nuk arrin të jetë motor zhvillimi. Pa grante, pa subvencione, pa fonde të dhuruara, bujqësia shqiptare është e destinuar të mbetet në vendnumëro. Çfarë duhet bërë? Modeli duhet rishikuar. Kredia me garanci sovrane nuk funksionoi dhe nuk mund të funksionojë. Zgjidhja është kalimi te fondet grant, te subvencionet direkte për hektarë të mbjellë dhe për prodhime strategjike, te grantet për mekanizim, përpunim dhe inovacion. Duhet një agjenci e specializuar që të menaxhojë fondet me transparencë dhe efikasitet.
Duhet integrim me modelin e CAP për të siguruar konkurrueshmëri dhe mbështetje afatgjatë. Vetëm kështu bujqësia shqiptare mund të modernizohet, të rrisë produktivitetin dhe të bëhet konkurruese në tregjet europiane. Si përfundim bujqësia nuk mbahet me kredi. Ajo mbahet me grante. Kredia me garanci sovrane dështoi, ndërsa bllokimi i fondeve europiane për dy vite radhazi e thelloi krizën. Vetëm rikthimi i granteve dhe menaxhimi transparent i tyre mund të hapë rrugën e modernizimit dhe të japë oksigjenin e munguar për bujqësinë shqiptare.
/Gazeta Panorama
© Panorama.al
