VALBONA ZENELI
Samiti i G7 nisi të hënën në Évian-lesBains, nën presidencën franceze, e njëjta vendndodhje që në vitin 2003 priti G8-ën, kur Rusia, Kina, India dhe Brazili merrnin pjesë në dialog me ekonomitë e zhvilluara nën flamurin e rritjes ekonomike dhe integrimit global. E njëjta sallë, por një botë krejt tjetër. Rusia është përjashtuar që prej vitit 2014, Kina qëndron jashtë tryezës dhe lista e të ftuarve pasqyron sot më shumë rreshtimet gjeopolitike sesa peshën ekonomike.
Presidenti amerikan, Donald Trump, mbërriti në samit me peshën e forte politike të njoftimit për një marrëveshje paraprake me Iranin, duke e rikthyer Lindjen e Mesme në qendër të axhendës. Kriza e Ngushticës së Hormuzit rikujtoi se sa të varura mbeten ekonomitë e G7 nga nafta dhe gazi, ndërsa tranzicioni energjetik po krijon varësi të reja nga teknologjitë e gjelbra dhe zinxhirët e furnizimit të dominuar nga Kina. Rritja e çmimeve të energjisë po ushtron presion mbi konkurrueshmërinë industriale dhe planet e riindustrializimit. Ndërkohë, me kërkesën në rritje për energji nga inteligjenca artificiale, qendrat e të dhënave dhe infrastruktura dixhitale, siguria energjetike dhe tranzicioni ekologjik janë tashmë pjesë e së njëjtës sfidë gjeoekonomike.
Në fushën e tregtisë, brenda G7 po konsolidohet konsensusi se mbikapaciteti prodhues i Kinës po shtrembëron tregjet globale dhe po dobëson konkurrencën industriale perëndimore. Në vitin 2003, tregtia e përgjithshme e vendeve G7 me Kinën arrinte në 444 miliardë dollarë, me një deficit prej 183 miliardësh. Në vitin 2025, këto shifra kanë arritur përkatësisht në 1.575 trilionë dhe 566 miliardë dollarë. Nëse dikur deficiti tregtar përbënte një shqetësim, sot ai perceptohet gjithnjë e më shumë si një dobësi strukturore, e përqendruar në sektorët strategjikë të së ardhmes industriale. Po rriten gjithashtu shqetësimet për triangulimin tregtar përmes vendeve të treta, duke nxitur debatin europian mbi masa mbrojtëse më efektive ndaj produkteve kineze.
Në frontin transatlantik, pavarësisht tensioneve të krijuara nga tarifat e “Liberation Day” të shpallura nga presidenti Donald Trump në 2025, anëtarët e G7 arritën në fund marrëveshje me Uashingtonin, duke shmangur një luftë të vërtetë tregtare transatlantike dhe duke siguruar tarifa më të ulëta se ato të parashikuara fillimisht. Kjo tregoi se, pavarësisht mosmarrëveshjeve ekonomike, kohezioni strategjik i Perëndimit mbetet më i fortë se sa sugjerojnë konfliktet tregtare të momentit.
Inteligjenca artificiale dhe mineralet kritike zënë një vend të rëndësishëm në axhendën a samitit. President Macron ftoi edhe Sam Altman të OpenAI për të sinjalizuar ambicien europiane në fushën e inteligjencës artificiale. Megjithatë hendeku mbetet: gati 80 për qind e shoqërive të reja të IA-së të financuara në vendet e G7 kanë selinë në Shtetet e Bashkuara. Samiti vështirë se do të prodhojë një kthesë vendimtare, por padyshim do të nxisë standarde të përbashkëta dhe bashkëpunim mes aleatëve. Megjithatë, hendeku mbetet i thellë: rreth 80 për qind e start-up eve të inteligjencës artificiale të financuara në vendet e G7 kanë selinë në Shtetet e Bashkuara, duke reflektuar avantazhin amerikan në kapital, inovacion dhe shkallë tregu. Samiti nuk pritet të prodhojë një kthesë vendimtare, por ka gjasa të forcojë koordinimin mes aleatëve, të nxisë standarde të përbashkëta dhe të thellojë bashkëpunimin në teknologjitë strategjike që do të përcaktojnë ekuilibrat ekonomikë të dekadës së ardhshme.
Për mineralet kritike, varësia nga Kina është nyja qendrore e debatit. Europa varet nga Kina për tërësinë e tokave të rralla të rënda dhe për 98% të magneteve thelbësore për tranzicionin e gjelbër dhe dixhital. Kufizimet e fundit kineze mbi eksportet kanë forcuar përpjekjet e G7 për të diversifikuar zinxhirët e furnizimit dhe për të rritur kapacitetin e përpunimit të brendshëm. Në këtë drejtim përfshihen Plani i Veprimit për Mineralet Kritike dhe Aleanca e Prodhimit të Mineraleve Kritike, nisma të promovuara nga presidenca kanadeze e G7 në vitin 2025. Megjithatë, ulja e varësisë nga Kina do të jetë një proces i gjatë dhe i kushtueshëm: sipas vlerësimeve aktuale, ndërtimi i zinxhirëve alternativë të furnizimit do të kërkojë rreth 60 miliardë dollarë investime gjatë dekadës së ardhshme.
Prania e presidentit ukrainas Zelensky kujton se, pavarësisht vëmendjes në rritje ndaj tregtisë, Kinës dhe Lindjes së Mesme, lufta e Rusisë kundër Ukrainës mbetet sfida kryesore e sigurisë për G7. Më shumë se një samit kthese, Évian përfaqëson një demonstrim uniteti politik në prag të takimeve të ardhshme të Koalicionit të të Gatshmëve dhe të NATO-s, ku do të përcaktohen angazhime të reja mbështetëse ndaj Kievit.
Pavarësisht narrativave mbi rënien e rëndësise, G7 mbetet një shtyllë e ekonomisë globale. Edhe pse pjesa e G7 në prodhimin botëror ka rene nga 66% në rreth 44% që nga 2003, ndikimi i G7 vazhdon të mbështetet në kontrollin e infrastrukturave financiare globale, valutave të rezervës dhe mekanizmave sanksionues. Kjo peshë reflektohet edhe në tregjet financiare, ku vendet e G7 përfaqësojnë rreth 72 për qind të kapitalizimit global të bursave. Megjithatë, kjo forcë është gjithnjë e më shume e përqendruar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe në kompanitë e mëdha teknologjike amerikane, duke ngritur pikëpyetje mbi aftësinë e Europës për ta shndërruar peshën ekonomike perëndimore në autonomi strategjike dhe kapacitet teknologjik
E njëjta sallë, perspektivë e ndryshme. Nëse në vitin 2003 rendi perëndimor synonte të zgjerohej dhe të integronte ekonomitë në zhvillim, në 2026 ai përqendrohet në mbrojtjen e avantazheve të tij strategjike. Siguria ekonomike është bërë gramatika e re e gjeopolitikës, duke dominuar një samit të formësuar nga rivaliteti mes fuqive të mëdha, luftërat, teknologjia dhe fragmentimi në rritje i ekonomisë globale.
Artikulli është botuar si editorial tek “Il Messaggero”
Dr. Valbona Zeneli është eksperte e lartë e Atlantic Council, si edhe anëtare e Këshilli Gjerman për Marrëdhëniet me Jashtë (DGAP)
/Gazeta Panorama
© Panorama.al
