Herën e fundit që Spanja arriti në finalen e Kupës së Botës, skuadra e saj ishte e mbushur me lojtarë nga rajoni i Katalonjës, aty ku Barcelona e fuqishme kishte përsosur një stil loje të bazuar te zotërimi i topit, që më pas u kthye në modelin e identitetit futbollistik të gjithë vendit.
Yjet e Barcelonës, Xavi Hernández, Carles Puyol, Gerard Piqué dhe Sergio Busquets, të gjithë katalanas, ishin ndër lojtarët kryesorë të skuadrës që mundi Holandën në finalen e vitit 2010 në Johanesburg.
Ajo verë historike për futbollin spanjoll ishte gjithashtu një moment i rëndësishëm për marrëdhënien e vendit me Katalonjën. Një ditë para finales, qindra mijëra katalanas dolën në rrugët e Barcelonës për të protestuar ndaj një vendimi gjyqësor që rikthente disa kompetenca të transferuara më parë te rajoni verilindor i Spanjës. Ishte fillimi i disa viteve tensionesh territoriale që do të kulmonin me një krizë të thellë kushtetuese, pasi liderët politikë katalanas organizuan një referendum të kontestuar për pavarësinë.
Gjashtëmbëdhjetë vite më vonë, sfida ndaj unitetit territorial të Spanjës nga Katalonja dhe rajoni tjetër autonom, Baskia, është zbehur, tashmë është vetëm një çështje dytësore krahas betejave më urgjente politike për korrupsionin dhe emigracionin.
Megjithatë, prania katalanase dhe baske në kombëtaren spanjolle është më e fortë se kurrë. Lojtarët nga këto dy rajone janë më të shumtë se përfaqësuesit nga 15 rajonet e tjera të Spanjës në skuadrën që përballet me Argjentinën në finalen e sotme.
Me asnjë lojtar të Real Madridit, klubit historik nga kryeqyteti spanjoll, në përbërje, edhe pse një futbollist u transferua te skuadra gjatë merkatos së verës, kjo Spanjë mbështetet veçanërisht te periferia e vendit, rajonet larg qendrës politike të Madridit.
Futbolli ka zëvendësuar politikën si mënyra kryesore për disa nga bastionet më të rëndësishme separatiste të Spanjës për të shfaqur identitetin e tyre.
“Nuk do të thotë se ndjenja pro-pavarësisë është zhdukur, por askush nuk e sheh më si prioritet tani”, tha për POLITICO Lola García, kolumniste e gazetës katalanase të qendrës “La Vanguardia”.
Edhe ministri i Drejtësisë, Félix Bolaños, argumentoi se “normaliteti dhe bashkëjetesa janë rikthyer”.
“Premier League flet baskisht”
Ndikimi katalanas në filozofinë futbollistike të Spanjës nisi të marrë formë gjatë drejtimit të trajnerit holandez Johan Cruyff te Barcelona, nga fundi i viteve ’80 deri në mesin e viteve ’90.
Ai solli një model loje që theksonte pasimet e sakta dhe qarkullimin e topit, në vend të stilit më fizik dhe emocional që kishte dominuar më parë.
Një dekadë më vonë, Pep Guardiola përdori pikërisht këtë filozofi për revolucionin e tij në Barcelonë, duke i dhënë përparësi pasimeve dhe presingut. Skuadra e tij e viteve 2008-2012 dominoi futbollin europian dhe më pas Guardiola e përhapi këtë filozofi në Gjermani dhe Angli.
Vlera e futbollit katalanas ka mbetur e lartë që atëherë, ndërsa Barcelona ka vazhduar të prodhojë lojtarë të nivelit botëror, shumë prej tyre të formuar në akademinë “La Masia”, me një stil që ESPN e përshkruan si “një nga më të orientuarit drejt presingut dhe zotërimit të topit në kontinent”.
Ndërsa suksesi katalanas është kthyer në një standard, ndikimi në rritje i Baskisë në futboll ka qenë më befasues vitet e fundit.
Dy lojtarë baskë, Mikel Oyarzabal dhe Nico Williams, shënuan golat që i dhanë Spanjës fitoren ndaj Anglisë në finalen e Kampionatit Europian 2024.
Një brez trajnerësh nga ky rajon ka bërë emër brenda dhe jashtë vendit. Katër trajnerë baskë do të drejtojnë skuadra angleze në fillim të sezonit të ardhshëm, mes tyre Mikel Arteta te kampionët në fuqi Arsenal dhe Andoni Iraola te Liverpool.
“Premier League flet baskisht”, shkruante faqja sportive “Crónica Vasca”, duke iu referuar kampionatit më të pasur dhe më të fuqishëm të futbollit në botë.
Separatistët katalanas janë të përçarë
Dy dekadat e fundit kanë sjellë arritjet më të mëdha në historinë e futbollit spanjoll, katër tituj europianë dhe botërorë për meshkuj dhe një titull botëror për femra që nga viti 2008, por kanë qenë gjithashtu periudha kur uniteti i Spanjës është vendosur në pikëpyetje.
Tensionet në Katalonjë, që nisën të rriteshin në vitin 2010, shpërthyen në vitin 2017, kur qeveria rajonale separatiste organizoi një referendum për pavarësinë, të shpallur të paligjshëm nga qeveria konservatore qendrore në Madrid.
Votimi u zhvillua mes kaosit, pasi policia përdori forcën ndaj votuesve dhe vendi hyri në krizën më të thellë kushtetuese që nga rikthimi i demokracisë pas diktaturës së Frankos në fund të viteve ’70.
Politikanë pro-pavarësisë u burgosën, Madridi vendosi përkohësisht administrim të drejtpërdrejtë mbi rajonin, ndërsa presidenti i Katalonjës, Carles Puigdemont, u largua drejt Belgjikës.
Nëntë vite më vonë, Katalonja është një vend ndryshe. Të burgosurit janë liruar, ndërsa procedurat e tjera ligjore ndaj nacionalistëve katalanas janë hequr falë një amnistie të miratuar nga qeveria socialiste e Pedro Sánchez, në pushtet që nga viti 2018.
Gjykata e Drejtësisë së Bashkimit Europian vendosi së fundmi në favor të Puigdemont-it, pasi një gjykatë spanjolle kishte tentuar ta pengonte atë të përfitonte nga amnistia. Vendimi mund t’i hapë rrugën rikthimit të tij në Spanjë pa rrezikuar burgun.
“Përpjekja e mëparshme për pavarësi dështoi dhe nuk do të ketë një tjetër në afatin e shkurtër apo të mesëm”, tha Lola García. “Këmbëngulja për këtë nuk ka më kuptim politik për nacionalistët”.
Sipas saj, shqetësimet kryesore të katalanasve sot janë strehimi, kriza e qirave dhe emigracioni, çështje që kanë krijuar terren për partinë e re të së djathtës ekstreme, Aliança Catalana.
Terrori dhe dhuna në Baskia
Baskët kanë gjithashtu një lëvizje të gjatë për pavarësi, por edhe aty kjo çështje është shtyrë në plan të dytë.
Në vitin 2011, grupi i armatosur separatist bask ETA shpalli armëpushim të përhershëm, ndërsa në vitin 2018 u shpërbë.
Ndryshe nga Katalonja, çështja e sovranitetit në Baskia ka qenë për dekada një çështje jetë a vdekjeje. ETA vrau 853 persona gjatë një fushate dhune katërdekadëshe, ndërsa gjatë asaj periudhe vepruan edhe skuadra vdekjeje të mbështetura nga qeveria.
“Shoqëria baske është ende në një fazë ku dëshiron të largohet nga ajo që ndodhi”, tha García. “Ishin shumë vite terrorizëm dhe njerëzit preferojnë ta harrojnë”.
Partia Nacionaliste Baske drejton sot një koalicion qeverisës në rajon, ndërsa EH Bildu, më radikale në çështjen e pavarësisë, është opozita kryesore.
Me sondazhet që tregojnë se vetëm rreth 23% e baskëve mbështesin pavarësinë dhe me kujtimin e dështimit katalanas ende të freskët, asnjëra parti nuk e ka prioritet çështjen territoriale. Megjithatë, nacionalistët në të dy rajonet vazhdojnë të kërkojnë krijimin e kombëtareve të tyre në futboll.
“Një strategji propagandistike”
Mbështetja e madhe te lojtarët katalanas dhe baskë krijon një dilemë për nacionalistët e këtyre rajoneve: A duhet ta mbështesin Spanjën në Kupën e Botës?
Ata që kujtojnë atmosferën e tensionuar gjatë kulmit të lëvizjes për pavarësi thonë se mbështetja për kombëtaren spanjolle ishte e kufizuar. Por kjo ka ndryshuar.
“Sot ka më shumë gatishmëri për të festuar suksesin e kombëtares dhe për ta bërë këtë më lirshëm”, tha García.
Edhe deputeti katalanas Francesc-Marc Álvaro pranoi se ka miq pro-pavarësisë që mbështesin Spanjën për shkak se kënaqen duke parë lojtarë si Dani Olmo, Marc Cucurella, Pau Cubarsí dhe Lamine Yamal në skenën më të madhe të futbollit.
Por ai vetë ka një tjetër këndvështrim. “Kombëtarja spanjolle dëshiron të përcjellë një ide pozitive për Spanjën, po u thotë nacionalistëve katalanas dhe baskë: ‘Edhe kjo skuadër mund të jetë skuadra juaj’”, tha ai.
“Për mua, kjo është një strategji propagandistike. Sepse ata që ta thonë këtë nuk të lejojnë të kesh një kombëtare katalanase që të garojë në nivel ndërkombëtar, siç bën Skocia”.
Gjashtëmbëdhjetë vite më parë, kur kombëtarja spanjolle u kthye në Madrid pas triumfit në Botërorin e Afrikës së Jugut, çantat e Xavi Hernández dhe Carles Puyol ishin mbështjellë me flamurin katalanas “Senyera”, një shenjë e heshtur krenarie rajonale që shkaktoi debat.
Sot, me ndikimin katalanas dhe bask në kombëtare më të madh se kurrë dhe me zbehjen e tensioneve separatiste, polemika të tilla janë shumë më të rralla. Në Spanjë, tashmë është futbolli, jo pavarësia, tema e diskutimit./Politico
© Panorama.al
