Përshtatja e “Odisesë” në ekranin e madh nga Christopher Nolan është konsideruar një nga projektet më ambicioze kinematografike të viteve të fundit.
Megjithatë, kthimi i një vepre epike me rreth 12 mijë vargje në një film tre orësh solli në mënyrë të pashmangshme shkurtime të mëdha, ndryshime dhe zgjedhje të reja narrative.
Regjisori britanik nuk u mjaftua vetëm me heqjen e disa personazheve dhe episodeve, por riformësoi edhe figurën e Odiseut, shtoi elemente të reja në histori dhe i dha veprës një përfundim krejt ndryshe nga ai i Homerit.
Një nga ndryshimet më të mëdha lidhet me rolin e perëndive. Në poemën homerike, historia nis në malin Olimp, ku Zeusi dhe Athina vendosin të ndihmojnë Odiseun të kthehet në Itakë, ndërsa Poseidoni është forca kryesore që pengon udhëtimin e tij.
Në filmin e Nolan, megjithatë, e vetmja hyjni që shfaqet është Athina, e interpretuar nga Zendaya. Prania e saj është më shumë simbolike, pasi ajo funksionon si zëri i ndërgjegjes së Odiseut dhe jo si një qenie hyjnore që ndërhyn drejtpërdrejt në ngjarje.
Një nga episodet më të dashura të “Odisesë” nuk është përfshirë në film. Takimi i Odiseut të mbytur me Nausikënë dhe mikpritja që i ofrojnë atij feakët.
Në veprën e Homerit, feakët janë ata që dëgjojnë rrëfimin e aventurave të heroit dhe më pas e transportojnë atë në mënyrë të sigurt drejt Itakës.
Nolan e heq tërësisht këtë pjesë dhe zgjedh që kujtimet e Odiseut për ciklopin, Kirkën dhe provat e tjera të shfaqen ndërsa ai ndodhet në ishullin e Kalipsos.
Vizita e Odiseut në botën e të vdekurve mbetet edhe në film, por disa figura të rëndësishme të poemës mungojnë. Akili, Ajaksi, nëna e Odiseut, Antiklea, dhe Elpenori nuk shfaqen. Nolan e redukton ndjeshëm këtë episod, duke ruajtur vetëm takimin me Agamemnonin.
Prova e famshme e shtratit, përmes së cilës Penelopa vërteton se burri që është kthyer është vërtet Odiseu, mungon plotësisht në film. Në vend të saj, Nolan sjell një element të ri, Odiseu provon identitetin e tij duke i dhuruar Penelopës një statujë të Athinës.
Regjisori shmang gjithashtu një nga skenat më të ashpra të poemës, ku dymbëdhjetë shërbëtore ekzekutohen me varje për tradhti. Në versionin filmik, vetëm njëra prej tyre, Melantoja, vdes gjatë përleshjes përfundimtare me pretendentët e fronit.
Edhe pse Kali i Trojës përmendet në “Odisenë”, Homeri nuk e përshkruan kurrë në detaje pushtimin e Trojës. Nolan zgjedh ta paraqesë gjerësisht këtë ngjarje, duke nxjerrë në pah rolin vendimtar të Odiseut në hartimin e planit.
Regjisori përfshin gjithashtu personazhin e Sinonit, i cili nuk ekziston në “Odise”, por vjen nga “Eneida” e Virgjilit. Në film, Sinoni mashtron trojanët duke i bindur të pranojnë Kalin e Trojës brenda mureve të qytetit.
Po ashtu, Nolan shton referenca historike për të ashtuquajturit “popuj të detit” dhe e paraqet Luftën e Trojës si një konflikt të lidhur me kontrollin e rrugëve tregtare, elemente që nuk gjenden në tekstin homerik.
Kalipsoja e filmit ndryshon ndjeshëm nga ajo e Homerit. Në poemë, ajo e mban Odiseun pranë vetes për shtatë vite përmes dashurisë, ndërsa në versionin e Nolan ajo e drogon me lule lotusi që ndikojnë në kujtesën e tij dhe më pas e liron nga mëshira.
Ndryshime të mëdha ka edhe në episodin e ciklopit. Versioni kinematografik redukton pothuajse tërësisht dialogun mes Polifemit dhe Odiseut, duke hequr një nga skenat më të famshme të poemës, mashtrimin me emrin “Askush”, falë të cilit heroi arrin të mashtrojë gjigantin me një sy.
Mungon gjithashtu momenti kur Odiseu, nga krenaria, zbulon emrin e tij të vërtetë, duke i dhënë Polifemit mundësinë t’i kërkojë të atit të tij, Poseidonit, ta mallkojë.
Ndryshimi më i madh gjendet në përfundimin e historisë. Në veprën e Homerit, pas vrasjes së pretendentëve të Penelopës, vijojnë takimi i Odiseut me babanë e tij Laertin dhe një konflikt i fundit me familjarët e të vrarëve, përpara se perënditë të vendosin paqen.
Nolan e braktis plotësisht këtë përfundim. Në versionin e tij, Telemaku merr fronin e Itakës, ndërsa Odiseu dhe Penelopa nisen sërish në det së bashku, duke filluar një udhëtim të ri në kujtim të shokëve të humbur gjatë kthimit në shtëpi.
Me këto zgjedhje, regjisori e transformon “Odisenë” nga një histori kthimi dhe rivendosjeje të rendit në një dramë më ekzistenciale mbi traumën e luftës, fajin dhe kërkimin e vazhdueshëm për çlirim.
© Panorama.al
