NGA PROF. EDMOND PANARITI
Kur uji i përmbytjes qëndron brenda një ndërtese për katër ditë rresht, ai nuk është më thjesht një pasojë e natyrës, por një krizë e plotë shëndetësore, strukturore dhe ekonomike.
Pas 96 orësh ujë i ndenjur, çdo element i jetës së përditshme kthehet në rrezik. Uji i ndenjur i përmbytjes përmban fekale, kimikate dhe patogjenë që shkaktojnë sëmundje gastrointestinale, infeksione të lëkurës dhe rrezik leptospiroze. Myku tashmë ka kaluar nga faza e sporeve të padukshme në koloni të dukshme, që pushtojnë muret, mobiliet dhe ajrin, duke rrezikuar frymëmarrjen e banorëve. Struktura e shtëpisë fillon të humbasë integritetin, druri fryhet dhe çahet, betoni dobësohet, metalet korrodohen; bizneset humbasin stokun e mallrave, pajisjet elektrike dëmtohen dhe operacionet paralizohen. I gjithë mjedisi kthehet në terren ideal për mushkonja dhe brejtës, duke shtuar rrezikun e sëmundjeve të transmetuara.
Familjet duhet të veprojnë me disiplinë dhe pa vonesë: të mbrojnë veten me çizme gome, doreza dhe maskë; të largojnë ujin me pompë ose në mungesë me kovë dhe kanale të improvizuara, duke e drejtuar ujin jashtë dhe pa e lejuar të kthehet te themelet; të dezinfektojnë sipërfaqet e forta me tretësirë zbardhuesi (1 gotë në 4 litra ujë), ndërsa mobiliet e buta si divanet, dyshekët dhe tapetet duhet të hidhen! Të thajnë hapësirat me ajrosje të plotë, ventilatorë dhe dehumidifikues, duke kërkuar ndihmë profesionale nëse myku është i dukshëm. Të menaxhojnë mbetjet duke i hedhur në thasë plastike të mbyllur. Bizneset përballen me një sfidë të dyfishtë: sigurinë e stafit dhe rikuperimin e operacioneve. Hapat janë të qartë: ndalimi i hyrjes së punonjësve derisa zona të pastrohet; dokumentimi i dëmeve me foto për sigurimin nëse janë të siguruara; hedhja e produkteve ushqimore dhe çdo stoku të kontaminuar nga uji i përmbytjeve.
Dezinfektimi i hapësirës me solucione industriale dhe tharja e pajisjeve elektrike me ndihmën e specialistëve; rikuperimi i operacioneve përmes një plani emergjent, që rikthen shërbimet minimale dhe njofton klientët për afatet e rikthimit të shërbimeve dhe furnizimit dhe masat e sigurisë. Mosveprimi është fatal. Pas katër ditësh ujë i ndenjur i ndotur, shfaqen infeksione të lëkurës, diarre dhe rrezik leptospiroze; pas shtatë ditësh, mund të kemi epidemi lokale. Struktura e shtëpisë dëmtohet rëndë, bizneset rrezikojnë falimentim dhe mjedisi kthehet në vatër mushkonjash e brejtësish. Kostoja nuk është vetëm financiare, por edhe sociale: humbje e besimit tek institucionet, rritje e pasigurisë dhe migrim i detyruar nga zonat e prekura.
Strategjia e vetme është reagimi i menjëhershëm, i strukturuar dhe i plotë. Kjo nënkupton plan emergjent të bashkive për pompimin e ujit, shpërndarje të dezinfektuesve dhe pajisjeve mbrojtëse, mbështetje financiare për bizneset e dëmtuara dhe edukim publik për menaxhimin e rrezikut. Për shtëpitë, kjo do të thotë disiplinë në heqjen e ujit, dezinfektim dhe tharje. Për bizneset, kjo do të thotë dokumentim, dezinfektim dhe rikuperim i operacioneve. Për institucionet, kjo do të thotë koordinim, transparencë dhe mbështetje. Katër ditë nën ujë janë mjaftueshëm për të kthyer çdo shtëpi dhe biznes në vatër krize.
Përmbytjet nuk janë thjesht fatkeqësi natyrore, por prova e aftësisë sonë për të reaguar me plan dhe disiplinë. Vetëm një reagim i menjëhershëm, i strukturuar dhe i plotë mund të shpëtojë shëndetin, pasurinë dhe ekonominë. Nëse nuk veprojmë, kriza nuk është më pasojë e natyrës, por pasojë e neglizhencës.
/Gazeta Panorama
© Panorama.al
