Ajo që shohim në internet është vetëm maja e ajsbergut.
Imagjinoni internetin si një oqean të paanë. Ashtu si deti i vërtetë, fundi nuk është as i ndritshëm dhe as lehtësisht i arritshëm. Pjesa që shohim çdo ditë (lajme, rrjete sociale, video, por edhe e-mail-e dhe llogari bankare) është vetëm maja e ajsbergut.
Ajo që nuk shihet, që është pjesa më e madhe, është bota “nënujore” e uebit: Sipërfaqja e Uebit, Uebi i Thellë dhe brenda tij, nënseksioni i vogël por i zhurmshëm që e quajmë Uebi i Errët.
Sipërfaqja e Uebit është ajo që shohim çdo ditë. Domethënë, faqet e internetit që mund t’i gjejmë lehtësisht nga motorët e kërkimit. Thellësia e Uebit përfshin pjesët “e padukshme”: email-et, të dhënat bankare, bazat e të dhënave, llogaritë personale. Domethënë, gjithçka që është e arritshme për këdo që ka kredencialet e duhura (emrin e përdoruesit dhe fjalëkalimin) ose lidhjen, jo përmes Google.
Çfarë është në të vërtetë Dark Web?
Për të hyrë në Dark Web, ju nevojitet diçka tjetër përveç një shfletuesi të rregullt. Mjeti më i njohur është Tor.
Dark Web është diçka ndryshe. Është një pjesë e vogël e Deep Web dhe është projektuar posaçërisht për të mbetur i fshehur. Është i arritshëm vetëm përmes mjeteve speciale, me qëllim anonimitetin. Që dikush të hyjë në Dark Web, atij i duhet diçka shumë e ndryshme nga shfletuesi i zakonshëm.
Mjeti më i njohur është Tor (The Onion Router). Ky është një program që drejton komunikimin e kompjuterit të përdoruesit me rrjetin me të cilin dëshiron të lidhet përmes “tuneleve”/nyjeve virtuale në të gjithë botën, në një mënyrë të tillë që identiteti i tyre i vërtetë dhe vendndodhja e saktë të jenë të fshehura.
Faqet e internetit në Dark Web nuk kanë domene të rregullta, por adresa që mbarojnë me “.onion”. Ato janë të arritshme vetëm përmes Tor ose mjeteve të tjera të ngjashme që sigurojnë një nivel të caktuar anonimiteti, siç është VPN-ja e njohur. Ky “sekret” ka dy anë. Nga njëra anë, ofron anonimitet dhe mbrojtje, të cilat mund të jenë jetësore për gazetarët, aktivistët ose njerëzit që jetojnë në regjime shtypëse.
Nga ana tjetër, e njëjta guaskë mbrojtëse tërheq njerëz dhe aktivitete të paligjshme: blerje të paligjshme, trafik droge ose armësh, të dhëna të vjedhura, hakim, shfrytëzim të fëmijëve, programe keqdashëse dhe aktivitete të tjera që nuk duan të jenë të dukshme në “botën e ndritshme” të sipërfaqes, Sipërfaqen e Uebit.
Disa terma kanë nevojë për sqarim
Kur dikush, për shembull, në TikTok ose diku tjetër, thotë “pjesë e indeksit”, ndoshta i referohet pjesës së internetit që është e arritshme përmes motorëve të kërkimit.
“Indeksi” i referohet aftësisë së motorëve të kërkimit për ta “skanuar” atë dhe për ta shfaqur atë në rezultatet e tyre. Kjo është pjesa më e fundit, e dukshme dhe e arritshme e saj.
Përtej kësaj, ajo që shkon “më thellë” (Deep Web) nuk është domosdoshmërisht e paligjshme ose e errët, thjesht nuk është e dukshme në shfletuesit e zakonshëm. Megjithatë, Dark Web shton elementin e anonimitetit dhe aksesit të veçantë.
Çfarë është në të vërtetë Dark Web?
Shfletimi në Dark Web është i rrezikshëm, dhe një nga problemet serioze janë mashtrimet: faqet e rreme, phishing, programet keqdashëse dhe aplikacionet që vjedhin të dhëna.
Çfarë mund të gjesh në Dark Web?
E vërteta është se nuk ka një “hartë” me të gjitha faqet. Shumica funksionojnë si “shërbime të fshehura”, shpesh me akses të kufizuar, shumë ndryshojnë shpesh ose zhduken. Sipas studimeve mbi rrjetin Tor, rreth 50% e përmbajtjes që është “e dukshme”, ajo që teorikisht mund të gjendet, ka të bëjë me aktivitete ligjore: blogje, depo softuerësh, forume për aktivizëm ose faqe personale.
Të tjerat janë blerje në këmbim të kriptovalutave, shitje të mallrave të paligjshme, sigurim të dhënash (adresa, telefona, email-e, kredenciale) të të dhënave që janë rrjedhur ose edhe janë vjedhur, mashtrime dhe programe keqdashëse.
Disa mund të hyjnë thjesht nga kurioziteti, thjesht për të “parë se çfarë ka” nën sipërfaqen e internetit: rrjedhje të vjetra informacioni, forume me libra të rrallë, dokumente që nuk lejohen në sipërfaqe. Të tjerat mund të kërkojnë anonimitet për komunikim të sigurt ose kërkim gazetaresk.
Por askush nuk mund të garantojë se do të hasni vetëm gjëra të pafajshme. Rreziku i ndodhjes së diçkaje të pakëndshme është serioz.
Ky nuk është një kërcënim teorik. Edhe nëse nuk keni ndërmend të përfshiheni në aktivitete të paligjshme, shfletimi i Dark Web është i rrezikshëm. Anonimiteti nuk është kurrë absolut: gabimet në cilësimet e shfletuesit, çaktivizimi i mbrojtjeve, përdorimi i JavaScript ose shkarkimi i skedarëve mund të ekspozojnë identitetin tuaj të vërtetë ose të “zbulojnë” rrugën tuaj.
Për shumë njerëz, një nga problemet serioze është mashtrimi: faqet e rreme, phishing, malware, aplikacionet që vjedhin të dhëna ose kriptovaluta. Ndryshe nga uebi “i pastër”, nuk ka garanci, mbështetje ose “mekanizëm ankesash”. Nëse bini viktimë, është jashtëzakonisht e vështirë të keni ndonjë mbrojtje ligjore ose teknike.
Për më tepër, përtej rrezikut financiar, ekziston edhe ai moral/ligjor: Dark Web nuk është vetëm “tregje të paligjshme”. Ai shpesh pret materiale dhe shërbime të paligjshme. Qasja, edhe si një vëzhgues i thjeshtë, mund t’ju nënshtrojë përgjegjësisë penale në shumë vende. Nga ana tjetër, jo gjithçka është kaq e keqe.
Njerëzit që luftojnë për demokraci dhe liri, të përgjithshme ose personale, gazetarë, aktivistë, denoncues, kanë përdorur Tor dhe Dark Web për të komunikuar, për të dhënë dëshmi ose për të siguruar anonimitet kur represioni dhe censura janë ligj.
Përfundimi është i thjeshtë, por i rëndësishëm. Dark Web nuk është një medium për seriale televizive aventureske teknologjike apo një vend ku mund të shkosh thjesht për të parë se si është. Është një botë ku rregullat janë të ndryshme, anonimati jep fuqi, por edhe përgjegjësi të madhe.
Qasja mund të çojë në situata të rrezikshme, nga mashtrimet financiare te problemet ligjore ose – në rastin më të keq – ekspozimi ndaj përmbajtjes së paligjshme dhe të rrezikshme.
© Panorama.al
