Me rastin e zjarreve të mëdha pyjore që ndodhën pranë Bordeaux në Francë dhe Madridit në Spanjë, ekipi pirometeorologjik vlerësoi dëmet në mbi 1 mln hektarë të shkrumbuara.
Në veçanti, rreziku i lartë në ditët e mëparshme dhe manifestimi i sjelljes ekstreme të zjarrit nuk lindën papritur. Ato u formuan gradualisht, përmes një sekuence kushtesh të lagështa dhe më pas të ngrohta-të thata:
– Dimri me shi favorizoi rritjen e biomasës (më shumë bimësi të disponueshme).
– Pasuan tre valë të nxehti që thanë shpejt lëndën djegëse të hollë dhe të vdekur.
– Rezultati ishte një mjedis shumë i ndezshëm.
– Lagështia relative e ulët, erërat e forta me ndërprerje dhe paqëndrueshmëria atmosferike e bënë të vështirë kontrollin e fronteve të zjarrit.
– Në disa raste, edhe “dritarja” e natës për rikuperimin e lagështisë së lëndëve djegëse të imëta pyjore të ngordhura ishte e kufizuar, duke rezultuar në zjarrin që mbeti aktiv dhe i vështirë për t’u përmbajtur.
Zjarr në pyll pranë Bordeaux
Në Francën jugperëndimore, zjarret në perëndim-jugperëndim të Bordeaux ndodhën në zona fushore, ku përhapja u ndikua fuqishëm nga ndryshimet në fushën e erës.
– Në fazën fillestare, erërat e thata verilindore i forcuan shpejt frontet dhe i shtynë ato në jugperëndim.
– Të premten më 24.07, alternimet e erës sinoptike verilindore me flladin e detit dhe rrjedhat poshtë të stuhive krijuan ndryshime të njëpasnjëshme në drejtimin dhe intensitetin e erës.
– Këto alternime shkaktuan anë të shumëfishta aktive të zjarrit dhe e bënë të vështirë kontrollin.
– Të shtunën më 25.07, djegia intensive dhe atmosfera e paqëndrueshme favorizuan zhvillimin e induksionit të thellë të zjarrit.
– Në këtë fazë, u formua një re pirokumulonimbus (pirokumulonimbus, piroCb – Figura 1). Me fjalë të thjeshta, zjarri filloi të prodhonte motin e vet.
– Ndërveprimi zjarr-atmosferë u shoqërua me sjellje ekstreme të zjarrit, erëra të forta dhe përhapje kaotike në terren.
Kompleks zjarresh pyjore në perëndim të Madridit
Në Spanjën qendrore, në perëndim të Madridit, tre zjarre pyjore fillimisht të dallueshme evoluan në një grumbull zjarresh.
– Përhapja fillestare u favorizua nga erëra relativisht të forta dhe të thata perëndimore-jugperëndimore.
– Kombinimi i erërave të forta dhe lagështisë së ulët të lëndëve djegëse të ngordhura pyjore favorizoi shfaqjen e njollave, d.m.th. transferimin e prushit dhe krijimin e vatrave të reja larg frontit kryesor. Kjo kontribuoi në zhvillimin e sjelljes ekstreme të zjarrit dhe përhapjen e shpejtë të zjarrit.
– Topografia intensive e zonës rriti kompleksitetin e përhapjes dhe e bëri më të vështirë menaxhimin e fronteve.
– Të shtunën më 25.07, kalimi i një shqetësimi në troposferën e sipërme çoi në një ndryshim të erërave nga jugperëndimi në veriperëndim, ndërsa u zhvillua paqëndrueshmëria atmosferike.
– Ky ndryshim ishte kritik: krahët e mëdhenj lindorë të zjarreve u shndërruan në koka të reja (frontet më intensive të një zjarri pyjor), duke rritur ndjeshëm shkallën e përhapjes.
– U vu re pirogjeneza me formimin e reve të zjarrit. Nuk kishte asnjë tregues përkatës të formimit të pyroCb si në Francë, megjithatë sjellja e zjarrit ishte intensive.
– Të dielën, më 26 korrik, të tre zjarret u bashkuan. Një bashkim i tillë i zjarreve të mëdha pyjore nuk është i zakonshëm në Evropë, me përjashtime të dukshme në Portugali dhe zjarrin pyjor të Evros në vitin 2023.
Çfarë u dogj?
– Në zonën Navaluenga, Ávila (Spanjë), EFFIS vlerëson një sipërfaqe të djegur prej 440,000 hektarësh. Kjo kryesisht ka të bëjë me pyje të përziera (27.2%), bimësi sklerofile (20.7%) dhe pyje halore (20.2%), ndërsa 77.2% bie brenda një zone Natura.
– Në zonën Porge, Gironde (Francë), EFFIS vlerëson një sipërfaqe të djegur prej 391,000 hektarësh. Pyjet halore dominojnë atje (67.3%), ndërsa një përqindje e konsiderueshme ka të bëjë me zonat kalimtare pyll-shkurre (25.8%).
Çfarë pritet në ditët në vijim
Në ditët në vijim, kushte të vështira pirometeorologjike priten përsëri në pjesë të Evropës perëndimore dhe qendrore, për shkak të një vale të re të nxehti.
Në hartën e parashikimit të devijimeve të temperaturës në 850 hPa (Figura 2), pra afërsisht 1,500 metra mbi nivelin e detit, dallohen devijime pozitive lokalisht mbi +8 deri në +12 °C, një zhvillim që favorizon tharjen e mëtejshme të lëndëve djegëse të pyjeve të holla të ngordhura dhe ruajtjen e rrezikut në rritje.
– Këto zjarre të mëdha janë një shembull tipik i ngjarjeve komplekse. Disponueshmëria e lartë e lëndës djegëse, tharja e saj nga valët e njëpasnjëshme të nxehtësisë, erërat e thata dhe të ndryshueshme dhe paqëndrueshmëria atmosferike krijuan kushte që favorizuan shfaqjen e sjelljes ekstreme të zjarrit.
– Bazuar në analizën paraprake satelitore, sipërfaqja totale e djegur në Francë dhe Spanjë nga 22.07 deri në 26.07 tejkalon 1,230,000 akra.
Çfarë tregon analiza e përhapjes së zjarreve në pyje nga vëzhgimet satelitore?
Kjo analizë paraqet pikat e nxehta siç janë zbuluar nga satelitët gjeostacionarë (Meteosat-12) të disponueshëm lirisht me një rezolucion kohor prej 10 minutash dhe orbitat polare (Suomi NPP, NOAA-20, NOAA-21, Aqua, Terra) me një rezolucion kohor prej 12 orësh.
Në përmbledhje, në të dyja rastet vërejmë zgjerimin e shpejtë të perimetrave, ndryshimet në erë që ndryshuan drejtimin e përhapjes së fronteve dhe zonën e djegur në të dy zonat (me hije të kuqe).
Prania e reve në intervale të caktuara kufizoi aftësinë për të regjistruar të gjitha pikat e nxehta nga satelitët.
© Panorama.al
