Donald Trump dhe Teherani deklarojnë se janë më pranë se kurrë një marrëveshjeje për përfundimin e luftës, me çështje kyçe hapjen e Ngushticës së Hormuzit, programin bërthamor të Iranit dhe heqjen e bllokadës detare amerikane ndaj porteve iraniane.
Në një intervistë televizive të transmetuar drejtpërdrejt mbrëmjen e djeshme, ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araghchi, tha se marrëveshja ndodhet tashmë në fazën përfundimtare dhe se detajet kryesore të saj janë miratuar nga udhëheqja më e lartë politike dhe institucionale e Iranit, përfshirë liderin suprem Mojtaba Khamenei dhe Këshillin e Sigurisë Kombëtare.
Sipas tij, memorandumi i mirëkuptimit do të çojë në përfundimin e konfliktit në të gjitha frontet, përfshirë Libanin. Ai shtoi se për herë të parë pas 47 vitesh, Irani dhe Shtetet e Bashkuara pritet të deklarojnë me shkrim se respektojnë reciprokisht sovranitetin dhe sistemin politik të njëri-tjetrit.
Ndërkohë, Araghchi theksoi se Izraeli duhet të tërhiqet nga territoret që ende mban në Liban dhe të ndalojë sulmet, si pjesë e marrëveshjes së përgjithshme për përfundimin e luftës. Ai tha se kjo kërkesë i është përcjellë tashmë Uashingtonit dhe se zbatimi i angazhimeve nga të gjitha palët mund të hapë rrugën për një paqe më të qëndrueshme në rajon.
Sipas New York Times, SHBA dhe Irani kanë arritur një marrëveshje paraprake që parashikon ndalimin e konfliktit të armatosur, rihapjen e Ngushticës së Hormuzit dhe heqjen e bllokadës detare amerikane ndaj Iranit.
Burimet theksojnë se Irani do të rikonfirmojë angazhimin për të mos zhvilluar apo zotëruar armë bërthamore. Megjithatë, e ardhmja e programit të tij bërthamor nuk zgjidhet me këtë marrëveshje dhe do të jetë objekt i një raundi të ri negociatash në një fazë të mëvonshme.
Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme iraniane, Esmail Baghaei, deklaroi për mediat shtetërore se Teherani ka arritur një mirëkuptim të përbashkët me SHBA për “shumicën e çështjeve” dhe ndodhet në fazën përfundimtare të konsultimeve të brendshme mbi tekstin e marrëveshjes. “Ndërsa flasim, po zhvillohen takime mes institucioneve përkatëse iraniane”, u shpreh ai.
Interpretimet e ndryshme të marrëveshjes
Si Uashingtoni ashtu edhe Teherani po përpiqen ta paraqesin marrëveshjen si një sukses që i shërben objektivave të tyre strategjike.
Ndërsa Araghchi foli për një afrim historik, zëvendëspresidenti amerikan JD Vance u përpoq të qetësonte shqetësimet brenda radhëve republikane lidhur me lëshimet e mundshme ndaj Iranit.
“Marrëveshja është ndërtuar në mënyrë të tillë që të garantojë se shqetësimet e Shteteve të Bashkuara dhe aleatëve të tyre janë prioritet dhe se, nëse Irani i përmbahet detyrimeve, përfitimet ekonomike do të reflektohen si në vetë Iranin ashtu edhe në rajon”, shkroi ai në rrjetet sociale.
Edhe më optimist u shfaq kryeministri i Pakistanit, Shehbaz Sharif, i cili ka marrë rol ndërmjetësues në përpjekjet për paqe. Në një reagim të tij, ai deklaroi se “teksti përfundimtar i marrëveshjes së paqes është arritur”.
Edhe pse Izraeli nuk është pjesë direkte e bisedimeve, zyra e kryeministrit Benjamin Netanyahu bëri të ditur se ai zhvilloi një bisedë telefonike me Trump. Sipas njoftimit, presidenti amerikan e siguroi Netanyahun se kufizimet ndaj programit bërthamor të Iranit do të jenë pjesë thelbësore e çdo marrëveshjeje përfundimtare.
Megjithatë, zyrtarë izraelitë vijojnë të shprehin rezerva, duke vlerësuar se Irani mund të shmangë lëshime thelbësore për programin bërthamor në raundin e ardhshëm të negociatave.
Çfarë parashikon drafti
Sipas burimeve të informuara, marrëveshja merr formën e një memorandumi mirëkuptimi.
Drafti parashikon nisjen e negociatave për programin bërthamor të Iranit, me një afat maksimal prej 60 ditësh. Gjatë kësaj periudhe do të ndalen përplasjet në të gjitha frontet, përfshirë Libanin.
Nuk është ende e qartë çfarë do të ndodhë pas përfundimit të kësaj periudhe nëse nuk arrihet një marrëveshje e plotë.
Irani do të lejojë sërish kalimin e anijeve përmes Ngushticës së Hormuzit, ndërsa SHBA do të heqin bllokadën detare ndaj porteve iraniane në Gjirin Persik.
Gjatë negociatave, Irani dhe vendet e tjera të rajonit do të diskutojnë edhe për regjimin e ardhshëm të menaxhimit të Hormuzit.
Nëse teksti finalizohet, nënshkrimi i marrëveshjes pritet të bëhet në ditët në vijim, me shumë gjasë në Gjenevë, ku u zhvilluan edhe bisedimet e mëparshme mes palëve në muajin shkurt.
Delegacioni amerikan pritet të drejtohet nga JD Vance, ndërsa vetë Trump ka deklaruar se do ta dërgojë atë për të firmosur marrëveshjen nëse ajo përmbyllet.
Nga pala iraniane, delegacioni pritet të udhëhiqet nga gjenerali Mohammad Bagher Ghalibaf, kryetar i Parlamentit iranian dhe negociatori kryesor i Teheranit.
Çështjet e hapura
Pavarësisht progresit të konsiderueshëm, disa çështje kyçe mbeten ende të pazgjidhura.
Mes tyre janë rezervat e uraniumit të pasuruar në nivele të larta dhe e ardhmja e plotë e programit bërthamor të Iranit, të cilat do të diskutohen në një fazë të ardhshme.
Sipas dy zyrtarëve iranianë që folën në kushte anonimiteti, raundi i ardhshëm do të përfshijë edhe bisedime për heqjen e sanksioneve amerikane, përfshirë ato që lidhen me eksportet e naftës dhe transaksionet bankare ndërkombëtare, në këmbim të lëshimeve të mëtejshme nga Irani në çështjen bërthamore.
Irani ka kërkuar që rezervat e uraniumit të pasuruar në 60% të hollohen brenda territorit të tij, ndërsa SHBA kërkojnë shkatërrimin e tyre në kuadër të marrëveshjes.
“Qëndrimi ynë ka qenë gjithmonë se mënyra e vetme për menaxhimin e këtyre materialeve është hollimi i tyre brenda Iranit”, deklaroi Araghchi.
Hollimi i uraniumit në nivele nën 5%, shumë larg pragut 90% të nevojshëm për armë bërthamore, do të reduktonte ndjeshëm rrezikun e përdorimit të tij për qëllime ushtarake.
© Panorama.al
