Misioni i OSBE/ODIHR ka publikuar raporton final për zgjedhjet e 11 majit në vendin tonë, ku ndër të tjera theksohet se u zhvilluan në një ambient politik shumë të polarizuar, ku kandidatët nuk gëzuan një terren të barabartë.
Në raport thuhet se edhe pse kandidatët patën mundësi të bëjnë fushatë lirshëm, disa prej tyre u përballën me intimidime.
Një nga problemet më të theksuara mbetet përdorimi i gjerë i burimeve administrative nga partia në pushtet gjatë fushatës, duke krijuar një avantazh të padrejtë.
Gjithashtu, raportohet për presione mbi votuesit, sidomos ndaj punonjësve të administratës publike. Ligji zgjedhor dhe interpretimi i ngushtë i tij nga autoritetet nuk kanë qenë të mjaftueshëm për të parandaluar praktikat abuzive.
Mekanizmi i ri i koordinimit mes institucioneve për hetimin dhe ndjekjen penale të krimeve zgjedhore u cilësua si një hap pozitiv, por duhet një angazhim më i madh për të adresuar shqetësimet e vazhdueshme për keqpërdorime zgjedhore.
LEXO RAPORTIN E PLOTE
Disa prej rekomandimeve
REKOMANDIME PRIORITARE
Për të adresuar rekomandimet e paplotësuara të ODIHR-it, si dhe paqartësitë dhe mospërputhjet e ndryshme, kuadri ligjor zgjedhor duhet të reformohet në mënyrë gjithëpërfshirëse përmes një procesi konsultues gjithëpërfshirës shumë përpara zgjedhjeve të ardhshme, në përputhje me standardet dhe praktikat e mira ndërkombëtare.
Për të siguruar stabilitetin e administratës zgjedhore, duhet të merret në konsideratë depolitizimi i procedurës së emërimit të administratës zgjedhore në nivelet më të ulëta, si dhe kufizimi i zëvendësimeve arbitrare dhe në minutën e fundit të anëtarëve të komisioneve, për të garantuar trajnim të mjaftueshëm dhe në kohë për të gjithë anëtarët.
Për të forcuar kapacitetin dhe profesionalizmin e Ekipit të Numërimit të Fletëve të Votimit, KQZ duhet të zhvillojë sesione specifike trajnimi mbi procedurat e numërimit dhe të hartojë një program trajnimi të standardizuar që përfshin manuale dhe fletë informuese të lehta për t’u kuptuar mbi procesin e numërimit.
Përpjekjet për edukimin e votuesve mbi votimin elektronik duhet të intensifikohen, me fokus në rritjen e ndërgjegjësimit të votuesve për procedurat e votimit elektronik dhe sigurimin që të gjithë votuesit të mund të votojnë në mënyrë të pavarur.
Për të hequr çdo paqartësi në legjislacion lidhur me fushatën, përdorimi i burimeve administrative për qëllime elektorale duhet të ndalohet nga momenti i shpalljes së zgjedhjeve deri në ditën e votimit.
Për të garantuar kushte të barabarta gare, autoritetet duhet të marrin masa për të parandaluar keqpërdorimin e funksionit publik dhe të burimeve shtetërore. Sanksione proporcionale dhe dekurajuese duhet të vendosen menjëherë ndaj shkeljeve të tilla.
Në përputhje me praktikat e mira, ligji duhet të përcaktojë qartë cilat veprimtari parazgjedhore përbëjnë shpenzime fushate, duke garantuar që ato t’i nënshtrohen raportimit të duhur, mbikëqyrjes dhe sanksioneve të mundshme.
Materialet filmike të përgatitura nga partitë politike ose autoritetet qeveritare duhet të etiketohen qartë si reklama politike dhe për këtë arsye të ndalohen në programet e lajmeve dhe ato redaksionale. Duhet të jenë në fuqi masa efektive për adresimin e shkeljeve dhe zbatimin e tyre në kohë.
ADMINISTRATA ZGJEDHORE
Për të forcuar kapacitetin dhe profesionalizmin e komisioneve zgjedhore të niveleve më të ulëta, KQZ duhet të zhvillojë një program trajnimi të standardizuar “kaskadë”, që përfshin manuale dhe fletë informuese të lehta për t’u kuptuar.
Gjatë përcaktimit të vendndodhjeve të qendrave të votimit, autoritetet zgjedhore dhe bashkitë duhet të marrin masa proaktive për të siguruar aksesin në dhe brenda qendrave të votimit për personat me aftësi të kufizuara.
Për të siguruar pjesëmarrje më të madhe të grave, KQZ duhet të garantojë që komisionet zgjedhore të niveleve të ulëta të jenë të balancuara gjinorisht, përfshirë edhe emërimin e grave në pozicione drejtuese.
PËRDORIMI I TEKNOLOGJISË NË ZGJEDHJE
Për të mbrojtur integritetin dhe për të rritur besimin publik, vendimet lidhur me përdorimin e teknologjisë në zgjedhje duhet të respektojnë kuadrin ekzistues rregullator dhe të mos merren si përgjigje ndaj presioneve politike.
Nëse në të ardhmen merret në konsideratë zgjerimi i votimit elektronik, atëherë përdorimi i teknologjive të votimit duhet të menaxhohet në mënyrë gjithëpërfshirëse, transparente dhe të integruar.
REGJISTRIMI I VOTUESVE
Për të përmbushur standardet ndërkombëtare dhe për të siguruar të drejtën e përgjithshme të votës dhe trajtim të barabartë para ligjit, të gjitha kufizimet ndaj së drejtës për të votuar të bazuara në paaftësi intelektuale ose psikosociale duhet të hiqen, përfshirë edhe ato që bazohen në vlerësim individual nga gjykata.
FUSHATA ELEKTORALE
Pas një konsultimi gjithëpërfshirës me palët e interesuara, aktivitetet e fushatës dhe reklamat politike në rrjetet sociale, përfshirë financimin e tyre, duhet të rregullohen duke respektuar të drejtën e lirisë së shprehjes.
Për të mbrojtur shprehjen e lirë të vullnetit të votuesve, organet e rendit duhet të bëjnë çdo përpjekje për të identifikuar dhe hetuar të gjitha akuzat për shkelje zgjedhore në mënyrë të plotë, në kohë dhe transparente. Votuesit duhet të informohen sistematikisht për mekanizmat ekzistues për raportimin e shkeljeve, përfshirë mbrojtjen e sinjalizuesve dhe garancitë kundër hakmarrjeve.
Për të rritur pjesëmarrjen politike të grave, financimi publik mund të lidhet me masa konkrete gjithëpërfshirëse. Partitë politike duhet të konsiderojnë hapa për reformimin e mekanizmave të brendshëm për të rritur përfaqësimin e grave brenda strukturave partiake, përfshirë aksesin në fonde.
FINANCIMI I FUSHATËS
Për të siguruar kushte të barabarta gare, kuadri ligjor duhet të përfshijë një kufi të arsyeshëm të shpenzimeve të fushatës për kandidatët që garojnë në lista partie ose koalicioni.
Për të rritur transparencën, autoritetet duhet të marrin në konsideratë rregullimin e fushatave online dhe të palëve të treta, përfshirë subjektet e lidhura me partitë politike, dhe të përcaktojnë kushte të qarta për fushatat e palëve të treta, si dhe mekanizma adekuat raportimi dhe sanksionimi.
Për të forcuar transparencën dhe llogaridhënien, KQZ duhet të pajiset me burime shtesë financiare dhe njerëzore, si dhe me mandat të zgjeruar, për të mundësuar auditim kuptimplotë të raporteve të financimit të fushatës, përfshirë fuqinë për të hetuar burimet e donacioneve.
MEDIA
Autoritetet shtetërore, për të përmbushur detyrimet e tyre pozitive sipas ligjit ndërkombëtar, duhet të promovojnë një mjedis mediatik të pavarur dhe të larmishëm, të lirë nga ndikimi politik dhe korporativ. Duhet të miratohet një rregullim gjithëpërfshirës i pronësisë mediatike dhe të forcohet zbatimi i tij efektiv. Gjithashtu, duhet të zbatohen masa për të mbrojtur autonominë redaksionale nga ndikimet e biznesit dhe interesat politike.
Ndryshimet ligjore duhet të sigurojnë depolitizim efektiv dhe pavarësi të vërtetë institucionale si të Transmetuesit Publik ashtu edhe të Autoritetit të Mediave Audiovizive, në përputhje me praktikat e mira ndërkombëtare. Këto ndryshime duhet të përfshijnë konsultim të gjerë publik me median e pavarur dhe përfaqësues të shoqërisë civile.
Fyerja (përfshirë shpifjen) duhet të dekriminalizohet plotësisht dhe dispozitat civile për shpifjen duhet të harmonizohen me standardet ndërkombëtare mbi lirinë e shprehjes.
Rregullat në Kodin Zgjedhor për ndarjen e kohës televizive në mbulimin redaksional duhet të ndryshohen për të reduktuar avantazhin që u jepet partive më të mëdha parlamentare dhe për të garantuar ndarje më të drejtë të kohës për të gjithë garuesit.
DITA E ZGJEDHJEVE
KQZ duhet të ndërmarrë hapa për të parandaluar frikësimin dhe ndikimin e padrejtë mbi votuesit në qendrat e votimit, duke forcuar trajnimin dhe mandatin e koordinatorëve të sigurisë në qendrat e votimit, për të garantuar që ata të jenë politikisht të pavarur dhe të aftë të veprojnë në mënyrë efektive në ditën e zgjedhjeve.
© Panorama.al
