BEN ANDONI 
Protesta e ditëve të fundit në Tiranë është mbresëlënëse. Ndryshe nga pretendimi për ndikimin grek, serb, atë rus dhe më gjerë, ajo ka treguar diçka që nuk mund ta kuptojnë njerëzit që janë larg dhe i qëndrojnë skiç saj. Është e vërtetë e pamohueshme se: Publiku është i lodhur prej kohësh me këtë qeverisje. Publiku është i mërzitur.
Publiku shqiptar është i dërrmuar. Publiku shqiptar është shpesh i nëpërkëmbur. Mjafton të ndjekësh me kujdes kronikën e lajmeve ditore dhe do t’i kuptosh arsyet e vërteta. Qoftë edhe sikur je soditës. Në Shqipëri ka kohë që nuk ka më shpresë dhe mbi të gjitha ka gënjeshtra nga çdo skaj i qeverisjes, administratës dhe dukjes lëbyrëse të mrekullisë shqiptare dhe integrimit Evropian në vitin 2030. Ngritja e zërit! Ky është edhe mbetet filli i vetëm që i bashkon protestuesit, kurse ngjarja e Zvërnecit është thjesht shkëndija që e ndezi. Shumë prej pjesëmarrjes dinë shumë pak për Lagunën, vetë Zvërnecin, pelikanin etj.
Por, kanë në kurriz padrejtësinë. Më së shumti gjen përfaqësuesit e Gjeneratës Z., pikërisht atë që po e trand historinë e protestave në vitet e fundit ngado. Dhe, çfarë është më e bukura, ata po ngjallin një solidaritet, të harruar prej vitesh. Janë përpjekur deri më tani forcat e opozitës t’u bashkohen, por ato kanë mbetur udhës. Janë përpjekur edhe ato të partive të vogla, por edhe ato kanë mbetur udhës, me pak ndryshime nga forca politike e z. Qorri dhe z. Shehu. Pak kohë më parë, përpjekja disa javore e grupit të Lapajt dhe sakrifica e tyre, u shua pa asnjë lloj mesazhi, sikur të mos kishte ndodhur.
Kjo e tanishmja bashkon grupe të ndryshme, qytetarë të moshave dhe profesioneve të ndryshme, si edhe mbart shumë mllef të përmbledhur. Si në çdo protestë, tribunën e rrëmbejnë lloj-lloj personazhesh por edhe kjo është e pranueshme në raste të tilla. Problem është se çfarë do të ndodhë në të ardhmen?! Pjesa kundër tyre, qoftë nga politika, media dhe kundërshtarë të ndryshëm (tashmë u duhet militantizmi) e ka harxhuar tashmë pjesën më të madhe të municionit anti-protestë.
Ndërkohë, ajo që një pjesë nuk po kuptojnë (ose mbase e dinë dhe do e reflektojnë) në protestë është sesi do të vazhdojnë përpjekjen e tyre dhe sesi do të bëhen gjithnjë e më shumë kompaktë. Ballkani na jep shembuj që janë të hidhur për këto lloj protestash. Sidomos protestat e Gjeneratës Z., kulmuar pas vitit 2018, kanë dhënë fillimisht shumë shpresë për njerëzit, një e tillë është edhe kjo e fundit në Shqipëri. Kush do të “harxhojë” pak minuta pjesëmarrje do ta kuptojë më së miri këtë fakt.
Por, përzierje e grupeve pjesëmarrëse, pra amullia e strukturës; kohës së nxehtë dhe Botërorit, apo dhe “lodhjes prej protestës” janë paralajmërime. Modeli i Bullgarisë, Bosnje dhe Hercegovinës, Serbisë dhe Maqedonisë së Veriut mund të shërbejnë si laborator i mirë për ecurinë. Të gjitha i bashkon një element: protestat e Gjeneratës Z. janë të mbështetura në grupime kolektive dhe pa liderë. Frika nga protagonizmi i disa personazheve i bën ata të druajtur, por kjo ruan një problem të madh, që indirekt doli nga fjala e Ramës kur kërkoi negocimin: Kush do të ketë tagrin të flasë me pushtetarët dhe Ramën, apo cili duhet të vendosë, apo më shumë akoma një grup kolegjial që të paraqesë platforma?!
Kush mund të administrojë këtë masë që pret të ketë objektiva të dallueshme dhe përfaqësuese?! Energjia fillestare e dha suksesin: SPAK po merret seriozisht me pronën (Sa vonë, vetëm!!), u hoq leja e firmave që merreshin me ruajtjen e zonës; U mor i pandehur individi që rrahu protestuesin etj., po cili do të jetë hapi tjetër për këtë masë njerëzish që do të negociojë? Për këtë nuk ka përgjigje ende, sepse Rama është i vendosur të rrijë dhe do të gjejë të gjitha mundësitë që të qëndrojë, duke i lënë të vazhdojnë…
Dhe, më të hidhurën e mësimeve ia dha Serbia, duke e shterur të gjithë energjinë me zërin e bërë të shurdhër ndaj protestave të tyre. Pas njëfarë kohe, qytetarët që nuk janë në protestë “lodhen” prej bllokimeve dhe “bjerraditës” së fëmijëve të tyre; studentëve u duhet të paraqiten në ciklet shkollore dhe provimeve (çuditërisht nuk shihet shumë pjesëmarrja e tyre në Shqipëri!!!); dhe ai presion indirekt, që bëhet përmes zërave pro-qeveritarë.
Në rastin shqiptar, për fatin e keq të studentëve, u janë bashkuar dhe zëra të ndryshëm nga opozita. Ka ditë që individë të ndryshëm kanë futur në matricë problemin grek, ndikimin serb dhe sidomos atë rus. Pas disa javësh njerëzit, kur të mos ketë përgjigje më, do të mpihen. Një ndjeshmëri të tillë të rinjtë e patën dje, kur u futën në Bllok dhe u munduan të trandin bashkëmoshatarët e tyre që t’i ndihmojnë. Po pas disa javësh?! Po në rast se në rrjetet sociale, nuk do të jetë kjo dendësi mesazhesh, që për Gjeneratën Z është karburant a do të vazhdohet?! Risia më e madhe e kësaj proteste është se të dy partitë kryesore nuk kanë vend në këtë entuziazëm popullor.
“Rama Ik dhe Berisha ik”, artikulohet njëzëri. Një pjesë e partiakëve rrinë aty pranë, por nuk qasen dot, kurse përgjigjen e kanë marrë nga një komunitet gjithnjë e më i madh që nuk i dëshiron më. Është një nga tiparet e kësaj gjenerate që nuk i do partitë, por nëse Rama do të bëjë lëshim për zgjedhjet e parakohshme, çfarë do të bëjnë me të gjithë këtë energji. Cilët do t’i përfaqësojnë?! Pleniumet siç i quajnë në Serbi po mbesin sepse studentët nuk merren vesh me njëritjetrin dhe ka nisur protagonizmi. Dhe, koha kalon, ndërsa publiku kthehet sërish atje ku ka mbetur me shfryrjen: Gjërat mëzi ndryshojnë në vendin tonë. Masa e të rinjve arriti që në Bullgari (2020) të hiqnin tre ministra, ndërsa në Serbi hoqën edhe kryeministrin, por gjërat kanë mbetur ende ashtu. Lodhja dhe mbijetesa e një lëvizje e mbysin pak e nga pak protestën. Këtë e dinë mirë në Tiranë, ndaj një pjesë kanë nisur t’i bëjnë shërbimet e duhura establishment-it PS dhe PD.
Timothy Snyder, njeriu që e parashikoi Trumpin dhe pushtetin e tij na ka lënë diçka interesante për protestat: “Që rezistenca të ketë sukses, duhet të kalohen dy kufij. Së pari, idetë për ndryshim duhet të angazhojnë njerëz me prejardhje të ndryshme që nuk pajtohen për gjithçka. Së dyti, njerëzit duhet të gjejnë veten në vende që nuk janë shtëpitë e tyre dhe midis grupeve që më parë nuk ishin miqtë e tyre. Protesta mund të organizohet përmes mediave sociale, por asgjë nuk është reale që nuk përfundon në rrugë. Nëse tiranët nuk ndiejnë pasoja për veprimet e tyre në botën tre-dimensionale, asgjë nuk do të ndryshojë.”
E ka shkruar tek “Mbi Tiraninë: Njëzet Mësime nga Shekulli i Njëzetë”, një mësim i madh për kohën tonë. Mos iu gëzoni, pra, suksesit por kërkoni atë që është urgjente për Shqipërinë, ngutin për ndryshim. (Homo Albanicus) Në moshën 79-vjeçare është ndarë nga jeta Gjokë Malçi, kryetari i Shoqatës së Pajtimit të Gjaqeve në Kurbin dhe një nga figurat më të respektuara të këtij misioni në Shqipëri. Vdekja e tij, si pasojë e një infarkti kardiak, ka sjellë dhimbje jo vetëm në familjen e tij, por në të gjithë Kurbinin dhe më gjerë, aty ku emri i tij lidhej prej dekadash me paqen, urtësinë dhe pajtimin. Për shumë njerëz, Gjokë Malçi nuk ishte thjesht drejtues i një shoqate apo një aktivist i komunitetit. Ai ishte një njeri me zemër të madhe, me fjalë të mençura dhe me një autoritet moral të fituar jo nga pushteti apo pasuria, por nga respekti që njerëzit kishin për karakterin e tij. Në një kohë kur Shqipëria po përballej me plagët e rënda të tranzicionit dhe kur konfliktet e gjakmarrjes po merrnin jetë e po izolonin familje të tëra, Gjokë Malçi zgjodhi një rrugë të vështirë, rrugën e pajtimit. Ai trokiti në dyert e familjeve të përfshira në hasmëri, u ul në odat ku askush nuk guxonte të hynte dhe kërkoi me këmbëngulje që jeta të vendosej mbi hakmarrjen.
Ata që e kanë njohur nga afër tregojnë se ai kishte një aftësi të rrallë për të dëgjuar njerëzit. Nuk ngrinte zërin, nuk impononte mendimin e tij, por arrinte të bindte me qetësinë, mençurinë dhe besimin që frymëzonte tek të tjerët. Pikërisht kjo e bëri një nga ndërmjetësit më të suksesshëm në rajon. I lindur dhe rritur në Skuraj të Kurbinit, Gjokë Malçi vinte nga një familje me tradita të njohura në zonë. Ai mbante me krenari vlerat e trashëguara nga të parët e tij si besën, mikpritjen, ndershmërinë dhe respektin për fjalën e dhënë. Këto parime nuk i predikonte vetëm, por i jetonte çdo ditë. Në vitin 1991, kur fenomeni i gjakmarrjes po rikthehej në shumë zona të vendit, ai u bë pjesë e përpjekjeve për ngritjen e strukturave të pajtimit në Kurbin. Që nga ajo kohë e deri në ditët e fundit të jetës, ai nuk u shkëput asnjëherë nga ky mision.
Madje Gjokë Malçi hynte në çdo derë edhe aty ku policia nuk hynte e sheti ishte i pafuqishëm të mbronte jetën, ky misionar arriti të bindëte familjet e t^ pajtoheshin. Fjalë pak, i duruar, por me fjalët e zgjedhura e plotë shpres, Gjoka bëri gjithçka për trojet shqiptare, për të shmangur hakmarrjen. Sipas të dhënave të Shoqatës së Pajtimit të Gjaqeve, gjatë më shumë se tre dekadave veprimtari, nën drejtimin e tij janë realizuar rreth 500 pajtime hasmërish, keto te drejtuara nga vetë Gjoka, pa përmënduar ne misionet e pajtimit me të tjerët qe ku numër është akoma më i madh.Janë zgjidhur mbi 5.400 konflikte, shumë prej të cilave kishin potencialin të përfundonin në tragjedi. Por shifrat tregojnë vetëm një pjesë të historisë. Pas secilit pajtim fshiheshin familje që riktheheshin në normalitet, fëmijë që mund të dilnin sërish të lirë në oborr, prindër që nuk jetonin më me frikën e hakmarrjes dhe komunitete që rifitonin qetësinë.
Këto janë gjurmët e vërteta që Gjokë Malçi lë pas. Miqtë dhe bashkëpunëtorët e kujtojnë si një njeri të thjeshtë, që nuk kërkonte asnjëherë lavdi për punën e bërë. Ai nuk e konsideronte pajtimin një profesion, por një detyrim moral ndaj shoqërisë. Për të, çdo konflikt i shmangur ishte një jetë e shpëtuar. Në Kurbin, emri i tij u bë sinonim i urtësisë. Kur lindte një mosmarrëveshje e vështirë, shumë njerëz thoshin: “Duhet të flasë Gjoka”. Dhe shpesh mjaftonte prania e tij që palët të uleshin në tavolinë. Përtej aktivitetit publik, ai ishte një bashkëshort i përkushtuar, një baba shembullor dhe një njeri që e donte familjen mbi gjithçka.
La pas bashkëshorten dhe pesë fëmijët e tij, të cilët sot mbajnë jo vetëm dhimbjen e humbjes, por edhe krenarinë për jetën dhe veprën që ai ndërtoi. Vdekja e Gjokë Malçit mbyll një kapitull të rëndësishëm në historinë e pajtimit në Kurbin, por nuk mund të shuajë trashëgiminë që ai lë pas. Ajo trashëgimi jeton në qindra familje që falë ndërhyrjes së tij zgjodhën paqen në vend të hakmarrjes, jetën në vend të dhunës dhe mirëkuptimin në vend të urrejtjes. Në një kohë kur shoqëria shqiptare ka nevojë më shumë se kurrë për njerëz që bashkojnë dhe jo që ndajnë, figura e Gjokë Malçit mbetet një shembull i rrallë i mençurisë, humanizmit dhe shërbimit ndaj komunitetit.
Kurbinasit humbën një burrë të urtë. Shqipëria humbi një misionar të pajtimit. Por kujtimi dhe vepra e Gjokë Malçit do të vazhdojnë të jetojnë gjatë në zemrat e atyre që patën fatin ta njohin dhe ta dëgjojnë fjalën e tij.
© Panorama.al
