Për më shumë se një javë, “Revolucioni i Flamingove” ka marrë vrull në Shqipëri. Në zemër të çështjes: një mega-projekt për një vendpushim turistik luksoz, i vlerësuar në rreth katër miliardë dollarë, i udhëhequr nga Jared Kushner dhe Ivanka Trump, në ishullin e Sazanit dhe Lagunën e Nartës, dy vende të mbrojtura ekologjike në Adriatik. Mes frikësimit, boshllëqeve legjislative dhe dyshimeve për korrupsion, ky projekt ka kristalizuar zemërimin e qytetarëve ndaj tendencave autoritare të Kryeministrit Edi Rama. Një intervistë me Miguel Roán, PhD në Shkenca Politike dhe specialist në Ballkan.
Çfarë po ndodh në Shqipëri tani ? Kush po demonstron, kundër çfarë dhe për sa kohë?
Miguel Roán: Shqipëria ka përjetuar protesta për pak më shumë se një javë kundër një projekti mega zhvillimi urban të planifikuar për gadishullin e Zvërnecit, i cili përfshin ishullin e Sazanit dhe Lagunën e Nartës, pranë Vlorës. Kjo është një nga zonat më të vlefshme ekologjikisht të vendit, e lidhur me deltën e lumit Vjosa, i konsideruar lumi i fundit i madh i egër në Evropë. Këto protesta janë quajtur “Revolucioni i Flamingove”, duke iu referuar zogjve që banojnë në lagunë. Por kjo lëvizje shkon shumë përtej çështjeve mjedisore. Është mobilizimi i parë i madh qytetar i pavarur në Shqipërinë bashkëkohore: jo-partiak, ndërsektorial dhe i udhëhequr nga të rinj, profesionistë, banorë vendas dhe organizata mjedisore. Ajo kundërshton si partinë e Kryeministrit Edi Rama ashtu edhe partinë opozitare. Shkaku ishte mbërritja e ekskavatorëve, kur rojet private të sigurisë përdorën dhunë kundër udhëheqësve të protestës, ndërsa policia qëndroi pasive.
Po flasim për Jared Kushnerin, dhëndrin e Donald Trumpit, dhe Ivanka Trumpin, vajzën e tij. Cili është saktësisht roli i tyre dhe pse ky projekt po gjeneron kaq shumë reagime, përtej shkatërrimit të ekosistemeve të denoncuar nga OJQ-të?
Ivanka Trump dhe Jared Kushner po e udhëheqin këtë iniciativë. Jared Kushner pranoi se ndërtimi i një resorti luksoz turistik në ishullin e Sazanit dhe në bregdetin përballë është një investim masiv që tejkalon një miliard euro. Përfshirja e tyre i jep menjëherë konfliktit një dimension ndërkombëtar. Kritikët besojnë se është një operacion i motivuar politikisht i mbështetur nga figura me ndikim të lartë, përfshirë pronarë biznesesh lokale që përballen me pasoja ligjore. Ekziston gjithashtu një çështje e rëndësishme e tokës në lojë. Për një dekadë, kanë ekzistuar disa mosmarrëveshje mbi pronësinë e kësaj toke, përdorimi i së cilës i përkiste popullsisë lokale. Këta banorë papritmas e gjejnë veten të privuar nga hapësirat që i kanë frekuentuar në mënyrë të ligjshme.
Si i ndryshoi qeveria e Edi Ramës rregullat për t’i dhënë dritën jeshile këtij projekti të diskutueshëm?
Kjo zonë kishte përfituar nga statusi i “peizazhit të mbrojtur” që nga viti 2004 dhe një ligj për zonat e mbrojtura që nga viti 2017. Një ligj i ri, i cili hyri në fuqi në vitin 2024 dhe fillimisht u hartua për të përmbushur kriteret evropiane, përfshiu klauzola përjashtimi për arsye të “interesit ekonomik”. Për shumë qytetarë, ky projekt simbolizon problemet strukturore që e kanë munduar Shqipërinë për vite me radhë. Edi Rama e ndërtoi strategjinë e tij mbi tërheqjen frenetike të investitorëve të huaj dhe aleancat e drejtpërdrejta diplomatike me figura si Donald Trump, Benjamin Netanyahu dhe Giorgia Meloni, pa asnjë shqetësim ideologjik, pavarësisht se drejton një parti të qendrës së majtë. Dhuna e kryer në terren e ka dëmtuar seriozisht imazhin e tij si një udhëheqës modern, duke zbuluar një udhëheqës që përqendron pushtetin dhe mban lidhje të errëta me biznesmenët e synuar nga sistemi i drejtësisë.
Në marshime, njerëzit brohorisnin se “Shqipëria nuk është në shitje”. Çfarë zbulon kjo rreth modelit të zhvillimit ekonomik të vendit?
Është një pyetje shumë ambivalente; nuk është aq e thjeshtë. Turizmi në Shqipëri ka dy fytyra. Nga njëra anë, kontributi ekonomik është i pamohueshëm. Trafiku në aeroportin e Tiranës është rritur 200-fish në vitet e fundit, duke e çuar vendin në statusin e një destinacioni kryesor. Kjo hapje ndërkombëtare ka qenë e shëndetshme për një shoqëri thellësisht të traumatizuar nga diktatura e Enver Hoxhës, më pas nga një tranzicion brutal në një ekonomi tregu dhe një shoqëri të dëmtuar më tej nga emigrimi masiv i të rinjve. Megjithatë, ky model zhvillimi ka dalë jashtë kontrollit në një mënyrë anarkike. Vija bregdetare është shtruar me nxitim, shpesh pa leje ndërtimi ose studime të ndikimit në mjedis. Kjo ka krijuar flluska të vërteta turistike të mbyllura, plotësisht të paarritshme për vetë shqiptarët, qoftë sepse janë privatizuar ose janë tepër të shtrenjta.
Ky projekt në Shqipëri i bën jehonë një projekti tjetër luksoz turistik të udhëhequr nga Jared Kushner në Beograd, Serbi, i cili gjithashtu shkaktoi polemika të konsiderueshme. Pse një fokus i tillë në Ballkan vitet e fundit?
Ata gjejnë atje hapësira thjesht “transaksionale” dhe një mjedis ku interesat ekonomike private dhe pushteti politik ndërthuren pa asnjë kontroll dhe balancim të vërtetë, me më pak siguri ligjore dhe udhëheqës politikë që kontrollohen dobët nga opozita ose media. Ballkani ofron hapësira të gjera, ende të egra, me çmime shumë të ulëta toke dhe kosto pune. Familja Trump u përpoq të bënte të njëjtën gjë në Beograd, duke kërkuar të transformonte ish-selinë ushtarake të bombarduar nga NATO në vitin 1999 – një vend me rëndësi të madhe emocionale për serbët – në një hotel luksoz. Ky projekt është aktualisht i bllokuar, por ilustron mungesën e plotë të filtrave moralë kur bëhet fjalë për të bërë biznes dhe turbullimin total të vijave ndarëse midis detyrave diplomatike të Jared Kushner dhe interesave të tij private.
A është ky projekt një simptomë e një trendi më të përgjithshëm në Ballkan ?
Absolutisht, por kjo nuk është unike për Shqipërinë. Në Kosovë, Serbi, Bosnjë dhe Maqedoninë e Veriut, përqendrimi i pushtetit është rritur në mënyrë eksponenciale gjatë pesëmbëdhjetë viteve të fundit, ndërsa treguesit e demokracisë dhe lirisë së shtypit janë përkeqësuar. Për dhjetë vjet, procesi i zgjerimit evropian ishte i ngrirë, duke u lejuar udhëheqësve si Edi Rama të grumbullonin pushtet të madh pa asnjë kontroll dhe balancim të jashtëm. Sa i përket Shteteve të Bashkuara, marrëdhënia e saj me rajonin tani është thjesht transaksionale : motivimet e lidhura me demokratizimin janë lënë mënjanë dhe teprimet autoritare tolerohen për sa kohë që lejojnë ruajtjen e lidhjeve ekskluzive të biznesit. Kulmi i ironisë është se zyra e prokurorit kundër korrupsionit, e cila vetë u krijua dhe fillimisht u financua nga Uashingtoni dhe Brukseli, duhej të ndërhynte në këtë rast.
A mund ta detyrojë mobilizimi Edi Ramën të tërhiqet?
Lëshimet janë të mundshme, por Edi Rama ka investuar shumë kapital politik për t’u tërhequr vërtet. Demonstratat janë të rëndësishme, por ato nuk kanë arritur një masë kritike të mjaftueshme për të kërcënuar qeverinë e tij. Ana negative e kësaj lëvizjeje të gjerë është se nuk mund të përvetësohet nga asnjë parti në nivel institucional. Është i njëjti problem si në Serbi: një mobilizim i madh popullor, por një vështirësi e madhe në përkthimin e tij në një forcë politike të aftë për të konkurruar me pushtetin e vendosur. Kjo krizë nxjerr në pah përçarjen e plotë që ekziston në Ballkan midis klasës politike dhe shoqërisë civile, dhe paaftësinë e kësaj të fundit për t’u organizuar për të mbrojtur të mirën e përbashkët./Radio France
© Panorama.al
