RAFAEL FLOQI
Në fillim, lufta kundër Iranit u paraqit si një demonstrim force, një rikthim i vendosmërisë amerikane në skenën globale dhe një mesazh i qartë për kundërshtarët strategjikë. Por sot, ajo po merr gjithnjë e më shumë trajtën e një barre politike dhe ekonomike, që po rëndon jo vetëm mbi sistemin ndërkombëtar, por mbi vetë presidencën e Donald Trump. Në vend që të konsolidojë pozitat e tij, ky konflikt po rrezikon t’i minojë ato nga brenda.
Problemi kryesor nuk është vetëm lufta në vetvete, por mënyra se si ajo po përkthehet në jetën e përditshme të amerikanëve. Historia politike amerikane ka treguar vazhdimisht se votuesi nuk e gjykon një president mbi bazën e hartave gjeopolitike apo deklaratave ushtarake, por mbi bazën e realitetit ekonomik që ai përjeton. Dhe sot, ky realitet është i qartë: çmimet po rriten, pasiguria po thellohet dhe besimi po bie.
Sondazhet e fundit e konfirmojnë këtë prirje. Rënia e mbështetjes për Trump në 36% nuk është një detaj statistikor, por një reflektim i një pakënaqësie më të thellë që lidhet drejtpërdrejt me ekonominë dhe me luftën. Kur vetëm 35% e amerikanëve mbështesin sulmet ndaj Iranit dhe shumica e konsideron konfliktin si një faktor që e bën vendin më pak të sigurt, atëherë narrativa e “forcës” fillon të zbehet përballë perceptimit të “kostos”.
Në thelb, kjo është një krizë e perceptimit, por e ndërtuar mbi baza reale ekonomike. Rritja e çmimeve të karburantit — rreth një dollar më shumë për gallon — nuk është thjesht një statistikë. Është një goditje e drejtpërdrejtë për çdo familje amerikane, për çdo shofer, për çdo biznes të vogël. Në një ekonomi ku transporti është themeli i zinxhirit të furnizimit, rritja e çmimeve të naftës përhapet si valë në të gjithë sistemin: nga ushqimet te materialet e ndërtimit, nga shërbimet te prodhimi.
Kjo e kthen konfliktin nga një çështje e politikës së jashtme në një problem të brendshëm. Dhe këtu qëndron rreziku më i madh për çdo administratë: kur lufta fillon të ndihet në xhep, ajo humbet mbështetjen publike shumë më shpejt sesa mund të fitojë sukses në fushëbetejë.
Ironia politike është e thellë. Goditja më e fortë ekonomike po ndihet pikërisht në zonat që përbëjnë bazën elektorale të Trump. Në shtetet republikane dhe zonat rurale, ku ekonomia është më e ndjeshme ndaj çmimeve të energjisë, çdo rritje e naftës përkthehet menjëherë në kosto më të larta për bujqësinë, transportin dhe jetën e përditshme. Kjo nuk është një debat ideologjik për këta votues; është një realitet konkret që ndikon drejtpërdrejt në mirëqenien e tyre.
Kjo situatë krijon një tension të ri brenda vetë kampit konservator. Nga njëra anë ekziston një segment që e sheh luftën si një domosdoshmëri strategjike për të frenuar Iranin dhe për të ruajtur dominimin amerikan. Nga ana tjetër, po rritet një skepticizëm i heshtur, i lidhur jo me parimet, por me pasojat. Për shumë votues, pyetja nuk është më “a ishte e drejtë kjo luftë?”, por “sa po më kushton kjo luftë?”
Në këtë pikë, narrativa e administratës fillon të përballet me realitetin. Pretendimet për shkatërrimin e kapaciteteve ushtarake të Iranit mund të kenë vlerë në planin simbolik, por nuk ndryshojnë faktin se edhe një ndërprerje e pjesshme e furnizimit global të naftës ka pasoja të menjëhershme dhe të dukshme. Tregjet energjetike janë të ndjeshme dhe të ndërlidhura; mjafton një goditje në një nyje strategjike si Ngushtica e Hormuzit për të krijuar një efekt zinxhir në gjithë ekonominë botërore.
Dhe pikërisht këtu shfaqet një tjetër problem: mungesa e koordinimit ndërkombëtar. Marrëdhëniet e tensionuara me aleatët tradicionalë të SHBA-ve e bëjnë më të vështirë menaxhimin e një krize të tillë. Në një konflikt që prek arteriet kryesore të energjisë globale, bashkëpunimi ndërkombëtar nuk është luks, por domosdoshmëri. Pa të, çdo veprim bëhet më i kushtueshëm dhe më pak efektiv.
Nga ana tjetër, vetë natyra e konfliktit e bën të vështirë një dalje të shpejtë. Një ndërhyrje e kufizuar mund të shkaktojë destabilizim, por jo domosdoshmërish ndryshim të qëndrueshëm. Për të arritur një rezultat strategjik afatgjatë, do të kërkohej një angazhim shumë më i thellë, diçka që nuk është premtuar dhe që mund të jetë politikisht e papranueshme për publikun amerikan.
Kjo krijon një situatë paradoksale: një luftë që është shumë e madhe për t’u injoruar, por shumë e vogël për të prodhuar një fitore të qartë. Në këtë hapësirë gri, kostot vazhdojnë të rriten, ndërsa përfitimet mbeten të paqarta.
Historia amerikane ofron paralajmërime të forta për situata të tilla. Krizat energjetike dhe ekonomike kanë qenë shpesh faktorë vendimtarë në fatin e presidencave. Nga vështirësitë e Gerald Ford, te kriza e Jimmy Carter dhe humbja e George H. W. Bush pas Luftës së Gjirit, një gjë mbetet konstante: kur ekonomia dobësohet dhe çmimet rriten, votuesit reagojnë.
Në këtë kuptim, lufta me Iranin rrezikon të bëhet jo një simbol force, por një simbol i një strategjie të papërfunduar. Dhe për një president që ka ndërtuar identitetin e tij politik mbi premtime për stabilitet ekonomik dhe shmangie të luftërave të gjata, kjo përbën një kontradiktë të thellë.
E ardhmja politike e Trump tani varet nga një ekuilibër i brishtë mes dy faktorëve: kohëzgjatjes së konfliktit dhe stabilitetit të çmimeve të energjisë. Nëse lufta përfundon shpejt dhe tregjet stabilizohen, ai mund ta paraqesë këtë si një fitore strategjike. Por nëse kriza zgjatet, çdo rritje e re në çmimet e karburantit do të jetë një kujtesë e përditshme për votuesit mbi koston e këtij vendimi.
Në fund, ky është thelbi i politikës amerikane: votuesit nuk votojnë mbi bazën e strategjive të mëdha, por mbi përvojat e tyre të përditshme. Dhe kur këto përvoja përkeqësohen, asnjë narrativë politike nuk mund ta mbulojë plotësisht realitetin.
Sepse në fund, për qytetarin e zakonshëm, nuk janë hartat e Lindjes së Mesme që kanë rëndësi. Janë faturat. Dhe për momentin, ato po rriten — dhe bashkë me to, edhe rreziku politik për presidentin.
/Gazeta Panorama
© Panorama.al
