Kriza në Lindjen e Mesme po zhvillohet në një mënyrë që po rrit pasigurinë për qeveritë, tregjet dhe qytetarët në mbarë botën. Sipas një analize të CNN, rrjedha e konfliktit duket se varet kryesisht nga vendimet e disa liderëve të paparashikueshëm, si presidenti i SHBA-së Donald Trump dhe udhëheqësi i ri suprem i Iranit Mojtaba Khamenei, i cili ende konsiderohet pa përvojë në drejtimin e vendit.
Analiza vlerëson se operacioni ushtarak në zhvillim mund të zgjasë disa javë. Qëllimi i tij është të kufizojë ndjeshëm aftësinë e Iranit për të projektuar fuqinë e tij ushtarake jashtë kufijve, duke goditur sistemet e raketave, objektet e prodhimit të dronëve, forcat detare dhe ajrore, strukturat e komandës si dhe pjesë të programit bërthamor.
Në të njëjtën kohë, dimensioni ekonomik i krizës mbetet kritik. Tensionet në Gjiri Persik dhe në Ngushtica e Hormuzit po ndikojnë drejtpërdrejt tregjet ndërkombëtare të energjisë dhe ekonominë globale. Teherani, nga ana e tij, po përpiqet të rrisë koston ekonomike të konfliktit për të ushtruar presion mbi Uashingtonin që operacionet të përfundojnë më shpejt.
Në këtë kontekst, analiza e CNN identifikon tre skenarë kryesorë për zhvillimin e krizës. Këto skenarë bazohen në vlerësimet e analistit të çështjeve ndërkombëtare Brett McGurk, i cili ka shërbyer në poste të larta të sigurisë kombëtare në administratat e presidentëve George W. Bush, Barack Obama, Donald Trump dhe Joe Biden.
Skenari bazë: “Iran i kufizuar”, i ngjashëm me Irakun e viteve ’90
Skenari më i mundshëm, me rreth 60% probabilitet, parashikon që Donald Trump t’u japë forcave të armatosura amerikane kohën e nevojshme për të përfunduar misionin.
Në këtë rast, SHBA dhe aleatët e saj do të arrijnë të dobësojnë ndjeshëm aftësinë ushtarake të Iranit jashtë vendit dhe industrinë e tij të mbrojtjes. Megjithatë, regjimi politik në Teheran nuk do të shembet.
Fushata ushtarake do të përfundonte pasi të arriheshin objektivat kryesore, pa një plan për ndryshim regjimi. Në vijim, sanksionet ndërkombëtare ndaj Iranit do të mbeteshin në fuqi nëse udhëheqja iraniane nuk do të pranonte të hiqte dorë nga programi bërthamor dhe nga zhvillimi i raketave balistike me rreze të gjatë veprimi, të cilat tashmë janë nën sanksione të Këshilli i Sigurimit i OKB-së.
Në aspektin ushtarak, SHBA dhe Izraeli mund të vazhdonin të monitoronin hapësirën ajrore iraniane për të parandaluar rindërtimin e programeve të raketave ose armëve bërthamore.
Sipas analizës, ky skenar do ta bënte Iranin të ngjashëm me Irakun e viteve 1990: një shtet i dobësuar ushtarakisht dhe nën kufizime ndërkombëtare. Megjithatë, pakënaqësia sociale brenda vendit mund të rritej dhe të çonte në protesta të reja.
Skenari më i keq: Iran më agresiv dhe rajon më i paqëndrueshëm
Skenari i dytë, me rreth 30% probabilitet, konsiderohet më i rrezikshmi.
Ai parashikon që presioni ekonomik dhe luhatjet në tregje mund ta shtyjnë Donald Trump të shpallë një “fitore” dhe të përfundojë operacionin para se objektivat ushtarake të jenë arritur plotësisht.
Në këtë rast, Irani do të mund të rindërtonte strukturat kryesore të fuqisë dhe të rifitonte relativisht shpejt aftësitë e tij ushtarake dhe bërthamore.
Rezultati do të ishte një Lindje e Mesme më e paqëndrueshme, me shtetet e Gjirit të ekspozuara ndaj kërcënimeve të vazhdueshme nga raketat dhe dronët iranianë.
Kjo mund të detyronte SHBA-në të përfshihej edhe më thellë në rajon për të mbrojtur aleatët e saj dhe për të garantuar sigurinë e transportit detar dhe investimeve ekonomike.
Ish-presidenti amerikan Dwight D. Eisenhower kishte paralajmëruar dikur se asnjë lider nuk duhet të nisë një luftë të madhe pa i pasur para vetes të gjitha faktet “të ftohta dhe të pamëshirshme”, sepse konfliktet shpesh prodhojnë pasoja të paparashikueshme.
Skenari më i mirë: Një “Iran i ri”
Skenari më optimist, por edhe më pak i mundshëm (10% probabilitet), parashikon që presioni ushtarak të dobësojë regjimin iranian dhe të nxisë protesta masive brenda vendit.
Në këtë rast, qytetarët iranianë mund të rikthehen në rrugë duke kërkuar përmbysjen e Republikës Islamike.
Megjithatë, shanset për këtë skenar janë të ulëta. Protestat e mëparshme janë shtypur me forcë nga aparati i sigurisë, përfshirë Trupat e Gardës Revolucionare Islamike dhe milicitë Basij.
Përvoja historike tregon se presioni i jashtëm ushtarak rrallë rrëzon një regjim pa një opozitë të organizuar brenda vendit ose pa ndërhyrje të drejtpërdrejtë me forca tokësore.
Edhe sipas planifikimit aktual të Pentagonit, qëllimi i operacionit nuk është ndryshimi i regjimit në Iran, por vetëm kufizimi i aftësisë së tij për të ushtruar ndikim ushtarak jashtë kufijve.
Një kombinim skenarësh është gjithashtu i mundur
Analiza e CNN thekson se këta tre skenarë nuk përjashtojnë njëri-tjetrin dhe mund të zhvillohen paralelisht me kalimin e kohës.
Udhëheqësi i ri suprem i Iranit, Mojtaba Khamenei, mund të funksionojë fillimisht si një figurë politike formale për strukturat e fuqishme të Trupat e Gardës Revolucionare Islamike. Nuk është ende e qartë nëse ai do të arrijë të konsolidojë plotësisht pushtetin apo do të përballet me rivalë brenda sistemit.
Në afatgjatë, nuk përjashtohet një dobësim gradual i regjimit iranian, me qytetarët që mund të kërkojnë rol më të madh në zhvillimet politike.
Megjithatë, sipas analizës, rezultati më i mundshëm nuk është një zgjidhje e qartë dhe përfundimtare. Më shumë gjasa është që kriza të përfundojë me një Iran më të dobët dhe më të kufizuar, ndërsa Lindja e Mesme do të përballet me ekuilibra të rinj pushteti dhe pasiguri të vazhdueshme për vitet në vijim.
© Panorama.al
