Memorandumi i mirëkuptimit (MM) i nënshkruar midis Iranit dhe Shteteve të Bashkuara që parashikon heqjen e sanksioneve mbi sektorët e naftës dhe petrokimisë hap rrugën për lirimin e fondeve të konsiderueshme iraniane, tha Presidenti iranian Masoud Pezeshkian.
Sipas mediave shtetërore iraniane, Pezeshkian tha se 6 miliardë dollarë nga gjithsej 12 miliardë dollarë të aseteve iraniane që mbeten të ngrira në Katar do të lirohen dhe do të kthehen në Teheran.
Ndërkohë, sipas një burimi të njohur me negociatat dhe të cituar nga Reuters, ekipet teknike nga Irani dhe Shtetet e Bashkuara pritet të takohen në ditët në vijim në Doha për të diskutuar zbatimin e memorandumit të mirëkuptimit.
I njëjti burim tha se ndërmjetësit kanë krijuar kanale komunikimi me qëllim uljen e çdo incidenti, ndërsa bisedimet teknike do të vazhdojnë, duke shtuar se “të dyja palët do të ndalojnë sulmet e tyre për momentin, ndërsa anijet do të jenë në gjendje të lëvizin lirshëm në dhe përreth Ngushticës së Hormuzit”.
Ndërkohë, Irani dhe Omani zhvilluan takimin e parë të komitetit të përbashkët për Ngushticën e Hormuzit në Muscat.
Siç njoftoi zëvendësministri i Jashtëm iranian, Kazem Gharibabadi, në një postim në platformën X, të dyja palët shkëmbyen pikëpamje mbi të drejtat sovrane të shteteve që kufizohen me Gjirin Persik, si dhe mbi menaxhimin e ardhshëm të Ngushticës së Hormuzit, bazuar në memorandumin e mirëkuptimit të nënshkruar këtë muaj midis Teheranit dhe Uashingtonit.
Kujtojmë se memorandumi i mirëkuptimit i nënshkruar nga Teherani dhe Uashingtoni më 18 qershor parashikon që Ngushtica e Hormuzit do të mbetet e hapur pa kufizime ose tarifa për një periudhë prej 60 ditësh, gjatë së cilës do të zhvillohen konsultime mbi të ardhmen e kësaj arterie detare dhe mundësinë e menaxhimit të saj nga Irani në bashkëpunim me Omanin dhe shtetet e Gjirit.
Megjithatë, deri më tani nuk është arritur një marrëveshje përfundimtare, pasi të gjitha shtetet e Gjirit kundërshtojnë vendosjen e kufizimeve ose tarifave në lundrimin ndërkombëtar.
Çfarë parashikon e drejta ndërkombëtare?
Edhe pse Irani dhe Omani kontrollojnë të dyja anët e Ngushticës së Hormuzit, Konventa e Kombeve të Bashkuara mbi Ligjin e Detit, e miratuar në vitin 1982, garanton të drejtën e “kalimit tranzit” përmes ngushticave të përdorura për lundrim ndërkombëtar, siç është Ngushtica e Hormuzit që lidh Gjirin Persik me korridoret detare të botës.
Konventa, të cilën Teherani nuk e ka ratifikuar, parashikon që “të gjitha anijet dhe avionët” kanë një të drejtë kalimi të pakufizuar.
Ajo gjithashtu përcakton që liria e lundrimit dhe fluturimit duhet të kufizohet në një kalim të vazhdueshëm dhe të shpejtë.
Ngushtica e Hormuzit u rihap javën e kaluar pasi Teherani e mbylli atë për anijet që nga fillimi i luftës SHBA-Izrael kundër Iranit më 28 shkurt, duke shkaktuar ndërprerje të rënda në tregjet ndërkombëtare, duke prishur furnizimet me energji dhe duke rritur çmimet e naftës.
Megjithatë, Irani fillimisht lejoi anijet të kalonin vetëm përmes një rruge specifike përgjatë bregdetit të tij, duke paralajmëruar se çdo anije që shkelte udhëzimet do të ishte në shënjestër.
Ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araghchi, theksoi dje se “përgjegjësia e vetme për menaxhimin e Ngushticës i takon vendit tim, pa pjesëmarrjen e ndonjë shteti apo pale tjetër”.
Nga ana e tij, Uashingtoni ka promovuar përdorimin e një rruge detare më jugore, përgjatë bregdetit të Omanit.
Teherani, nga ana tjetër, këmbëngul që anijet të ndjekin rrugën veriore, brenda ujërave territoriale iraniane dhe nën kontrollin e tij, pasi, sipas Reuters, qëllimi i tij përfundimtar është të vendosë tarifa për përdorimin e Ngushticës së Hormuzit.
© Panorama.al
