Intervista/ Flet Sandër Lleshi: I paarsyetuar shqetësimi se një gjeneral do na kthente në republikë ushtarake.
Flet gjeneral Brigade, Sandër Lleshi.
“Lidhja ime me Ismail Kadarenë”
Zv.shefi i Shtabit të Ushtrisë rrëfen njohjen me shkrimtarin: I ka siguruar vetes jetën e përtejme.
Sandër Lleshi, zv.shefi i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë, flet për herë të parë për propozimin e tij nga kreu i PS-së, Edi Rama, për postin e Presidentit.
Në një intervistë ekskluzive për gazetën “Panorama”, ai tregon lidhjet me Ismail Kadarenë dhe në mënyrë të kujdesshme u përgjigjet kritikave të maxhorancës për refuzimin që ajo i bëri emrit të gjeneralit.
Z. Lleshi, ju u propozuat nga shkrimtari ynë i madh, Ismail Kadare, për postin e Presidentit të Republikës. A keni qenë ju në dijeni për kwtë propozim dhe çfarë arsyesh mendoni se e kanë shtyrë shkrimtarin të investohet publikisht për emrin tuaj?
Së pari, ju falënderoj për interesimin që shfaqni në emër të publikut tuaj. Sigurisht që thelbi i çështjes nuk përbën më asnjë interes, për faktin e thjeshtë se ajo është mbyllur tashmë. Por megjithatë, duket se një farë interesi ka mbetur ende lidhur me përfshirjen e zotit Ismail Kadare. Reputacioni absolut i Kadaresë i ka dhënë edhe rekomandimit të tij një status të lartë serioziteti, ndërkohë që në mënyrë të natyrshme ka pasur edhe disa individë që kanë konstatuar ndonjë “anomali”. Këta të fundit duket se kanë pasur vështirësi të kuptojnë investimin publik të shkrimtarit të madh në favor të një gjenerali. Për hir të së vërtetës, unë kam po aq vështirësi të kuptoj hutimin e tyre, sa dhe ata kanë të vështirë të kuptojnë Kadarenë.
Përmes rekomandimit të tij, Kadareja ka vlerësuar, në një farë mënyre, gjithë ushtrinë shqiptare, këtë institucion themelor të shtetit, i cili si asnjë tjetër në këtë vend, ka arritur që për një periudhë të shkurtër të kryejë një transformim unikal. Ushtria jonë arriti që të shndërrohet nga ushtria absurde e një vendi po aq absurd në një ushtri të NATO-s, e cila përfaqëson sot institucionin më të reformuar, më të transformuar dhe më të integruar në kontekstin euroatlantik, një ushtri që, e angazhuar në shumë kontinente të kësaj bote, i jep Shqipërisë shumë shërbim, shumë sakrificë, shumë nder dhe shumë dinjitet. Kadareja ka meritën që, jo vetëm t’i dallojë, por dhe t’i vlerësojë këto tipare të reja të ushtrisë sonë, kësaj spirance atlantike të Shqipërisë.
Ju keni gradën “Gjeneral” dhe ushtroni detyrën e zëvendësShefit të Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë; cila është lidhja juaj me një shkrimtar si Kadare dhe pse mendoni se ai duhet te servirte emrin e një ushtaraku për karrigen më të lartë të shtetit?
Zotin Kadare e kam “njohur” ashtu si miliona banorë të tjerë të këtij planeti që kërkojnë, lexojnë dhe shijojnë letërsinë e madhe. Kjo është “njohja” kryesore me Kadarenë, luksin e së cilës e ka gjithkush që ka lexuar, lexon apo do të lexojë veprën e tij të madhe. Por përveç “njohjes virtuale”, kam pasur fatin të kem prej vitesh edhe një njohje të drejtpërdrejtë. Kjo njohje e dytë më ka dhënë mundësi të shoh edhe një anë tjetër, shumë të vogël, të personalitetit të jashtëzakonshëm të njërit prej shkrimtarëve më të mëdhenj të kohës sonë. Them një anë tjetër shumë të vogël, sepse mendoj se shumë pak gjëra mbeten për t’u “zbuluar” tek një njeri, i cili ka fiksuar përjetësisht në veprën e tij pothuajse gjithçka që ai ka menduar apo mendon, gjithçka ka ndier apo ndien, gjithçka që ka dashur apo do, gjithçka që ka përbuzur apo përbuz, gjithçka ka synuar apo synon.
Ndryshe nga ne të tjerët, Kadareja e ka zbuluar vetë gjithçka të tijën, duke u bërë krejt “transparent” (e di që shumë fjalë të miat që nuk janë shqip në këtë intervistë atij nuk do t’i pëlqejnë, por unë po vazhdoj kështu duke iu drejtuar të tjerëve dhe jo atij vetë). Kadareja dallohet prej ne të tjerëve jo vetëm nga transparenca, por edhe nga transhendenca. Përmes veprës së tij ai ka arritur të tejkalojë shumë kufij të tjerë biologjikë apo fizikë, duke i siguruar vetes një jetë të përtejme edhe mbi këtë tokë, kur për shumicën absolute të vdekatarëve të zakonshëm këta kufij janë të pakapërcyeshëm.
Me shpjegimin e mësipërm, për gjatësinë e të cilit ju kërkoj ndjesë, dua të them vetëm një gjë: njohja e drejtpërdrejtë me Kadarenë nuk të sjell ndonjë gjë shumë të re. Në një farë mënyre, ajo është një vijim i “njohjes virtuale”, një farë “leximi me zë” i tij. Edhe bisedat me të, sado të gjata, nuk ndryshojnë shumë nga leximi i tij. Po ato tema të mëdha e të rënda, po ajo intolerancë “tiranike” ndaj mediokritetit, po ajo kthjelltësi mbinormale historike dhe strategjike, po ajo lidhje simbiotike me Gjuhën shqipe, Shqipërinë, Europën, Perendimin…. Pothuajse asgjë e re në thelb nuk mund të pritet nga një njohje e drejtpërdrejtë me Kadarenë. Kjo është pak a shumë “lidhja” për të cilën ju pyesni. Pa diskutim, në kuptimin personal, njohja e drejtpërdrejtë me Kadarenë është një fakt dhe një fat i madh, që më bën të ndihem mirë.
Lidhur me pjesën e dytë të pyetjes, mendoj se të rekomandosh një gjeneral për detyrën e kreut të një shteti është një ndër gjërat më normale, ashtu sikundër kjo është normale edhe për çdo shtetas të këtij vendi, që plotëson kriteret e Kushtetutës. Sa për të ilustruar këtë, më lejoni t’ju kujtoj se nga 44 presidentë që kanë drejtuar Shtëpinë e Bardhë në SHBA, 31 prej tyre kanë pasur në biografinë e tyre edhe një eksperiencë ushtarake, pra kanë pasur edhe një gradë ushtarake.
Pyetja që më bëni ju, më është bërë shpesh-herë këto ditë dhe po aq shpesh më është kujtuar një shprehje e famshme e Bernard Shout ndaj pyetjes se cili është ndryshimi mes një politikani dhe një zonje.
“Kur një zonjë thotë jo – kupto: ndoshta; kur ajo thotë ndoshta – kupto: po dhe, kur një zonjë thotë po, ajo nuk është më një zonjë. Kur një politikan thotë po – kupto: ndoshta; kur ai thotë ndoshta – kupto: jo dhe, kur një politikan thotë jo, ai nuk është më një politikan.”
Në të njëjtën linjë mendimi, një gjeneral i nderuar dhe profesori im, që vinte prej të njëjtit vend si dhe Bernard Shou, e vazhdonte mendimin e shkrimtarit të njohur duke shtuar:
“Kur një gjeneral thotë po – kupto: po; kur ai thotë jo – kupto: jo dhe, kur një gjeneral thotë ndoshta, ai nuk është më gjeneral.”
Posti i kreut të shtetit në një republikë parlamentare mendoj se është një post “i thjeshtë” për faktin se atij i kërkohet kryesisht të dijë të qëndrojë me vendosmëri, me përgjegjësi, me dinjitet e me hijeshi në krye të vendit, duke përfaqësuar përmes sjelljes së tij ato vlera të cilat shprehin thelbin e kombit dhe të shtetit.
Në një republikë të tillë, kreu i shtetit nuk është përgjegjës për të eksploruar rrugët e zgjidhjes së problemeve të panumërta të shoqërisë; ai nuk është përgjegjës as për të projektuar rrugët e zhvillimit dhe të prosperitetit të vendit. Kreu i shtetit në një republikë parlamentare, duke mos pasur përgjegjësi ekzekutive, nuk është përgjegjës për politikat e zhvillimit. Për këtë arsye dhe për shkak të natyrës simbolike të funksionit, në republikat parlamentare nuk ekziston as posti i zëvendëspresidentit. Sigurisht që kjo nuk është ndonjë “harresë”, kur dihet se zëvendës ka edhe një drejtor shkolle! Arsyeja kryesore për këtë zgjidhje ndryshe ka të bëjë pikërisht me karakterin simbolik të funksionit.
Kreu i shtetit ka një detyrë shumë të thjeshtë, por po aq të rëndë njëkohësisht. Në një farë mënyre atij i duhet të dijë se kur dhe si të thotë po, duke nënkuptuar po, të dijë se kur dhe si të thotë jo, duke nënkuptuar jo dhe po ashtu atij i duhet që kurrë të mos thotë ndoshta.
Një gjeneral i mirë, i cili është rritur, edukuar, arsimuar dhe sprovuar përgjatë një karriere të gjatë pikërisht për të drejtuar në një mënyrë të qartë e pa ekuivoke, të bazuar në besë dhe në nder, të pakushtëzuar nga rreziku personal e shumë të tjera karakteristika, është normalisht i përshtatshëm edhe për një detyrë të tillë. Veçanërisht në Shqipëri, ku ushtarakët janë ndër të rrallët profesionistë që e mësojnë mirë politikën, shtetërimin dhe lidershipin në akademi dinjitoze brenda dhe sidomos jashtë vendit, përshtatshmëria e tyre për detyra të kësaj natyre nuk mund të vihet në dyshim. Por në të njëjtën kohë kjo nuk u jep ushtarakëve asnjë përparësi ekskluzive në raport me të tjerët.
Edhe për këtë çështje besoj se, po t’i heq emrin tim propozimit të Kadaresë, në parim ai mbetet krejtësisht i bazuar dhe i menduar thellë.
Megjithëse z.Kadare e shpalli publikisht veten si propozues, ishte z.Rama, kryetar i PS, ai që e mbështeti emrin tuaj në tryezën e kryetarëve të partive parlamentare, që negocionin për Presidentin. Nga ana tjetër, maxhoranca e refuzoi kandidaturën tuaj, duke argumentuar se një ushtarak është më pak se një diplomat, madje më pak se shoqëria civile. A keni një koment për këtë sjellje të politikës në këtë rast, ku ju u mbështetët nga opozita dhe u refuzuat nga maxhoranca?
Besoj se e mirëkuptoni faktin se pozicioni im e përjashton mundësinë që unë të jap komente publike për çështje që kanë të bëjnë me partitë politike, edhe kur këto kanë të bëjnë në mënyrë të drejtpërdrejtë me mua personalisht. Në këtë rast, më duhet që për arsye profesionale të konsumoj në mënyrë krejt private çdo sentiment simpatie, mirënjohjeje, zhgënjimi apo befasie.
Lidhur me komentet përgjithësuese që janë hedhur në eter nga autorë të ndryshëm, më duhet të them se disa prej tyre e meritojnë një farë vëmendjeje, pikërisht për shkak të karakterit të tyre përgjithësues.
Shqetësimi i shprehur nga ndokush se ardhja e një ushtaraku në krye të shtetit do ta kthente republikën tonë në një republikë ushtarake, është krejt i paarsyetuar. Formën e një shteti e përcakton Kushtetuta dhe jo profesioni i vjetër i kryetarit të tij. Kështu që, edhe nëse kryetari i shtetit ka qenë dikur zoolog, republika nuk mund të quhet zoologjike. Nëse ai ka qenë dikur biolog, republika nuk mund të quhet biologjike. Edhe sikur kryetari i shtetit të ketë qenë dikur gjeolog, kjo nuk do të thotë që edhe vetë republika të pagëzohet si gjeologjike. Në po të njëjtën mënyrë arsyetimi përjashtohet edhe mundësia e një republike ushtarake.
Lidhur me klasifikimet hierarkike, ose për ta thënë më saktë me deklasifikimet ndaj ushtarakëve, që përmendni në pyetjen tuaj, më duhet të shpreh vetëm një farë keqardhjeje të lehtë, pasi çdo koment racional bëhet i vështirë.
Edhe tentativa më e vogël për të denigruar apo deklasifikuar njeriun më të vuajtur të një vendi të lirë dhe të drejtë, përbën një problem serioz. Përmasat e problemit bëhen edhe më të mëdha nëse kjo tentativë i adresohet një kategorie të tërë profesionale, në rastin tonë ushtarakëve. Askush me arsye normale dhe me koshiencën e qytetarit të një republike demokratike nuk mund t’i lejojë vetes pakujdesinë për të klasifikuar për shembull mësuesit poshtë mjekëve, hidraulikët sipër marangozëve, avokatët poshtë doganierëve e kështu me radhë. Qytetarët e lirë janë e vetmja kategori, e vetmja “klasë” në një republikë demokratike. Ata janë mbartësit e sovranitetit dhe asnjë lloj kategorizimi hierarkik i tyre, që bazohet në gjendjen sociale apo ekonomike, në racën, gjininë, fenë, etninë, profesionin, botëkuptimin apo orientimin, nuk mund të pajtohet me republikën. Megjithatë, i gjithë shqetësimi i pyetjes suaj relativizohet po të mbahet parasysh se në këtë rast kemi të bëjmë me artikulime individuale dhe pa rezonancë shoqërore.
Shqipëria është anëtare e NATO-s prej 3 vitesh, a mendoni se gjatë kësaj kohe ushtria shqiptare e ka tejkaluar skepticizmin e partnerëve tanë euroatlantikë mbi kapacitetet e saj për të qenë në një nivel me ushtritë e vendeve partnere?
Këto tri vite të Shqipërisë në NATO janë vite të një rëndësie të pallogaritshme. Në të 100 vitet e shtetit shqiptar nuk ka pasur asnjë periudhë historike në të cilën Shqipëria të ketë pasur më shumë dinjitet, autoritet dhe fuqi si shtet. Të gjitha këto bazohen në faktin se, pas anëtarësimit në NATO, vendi ynë ndan me aleancën më të madhe të historisë fuqi dhe autoritet. Renditja përkrah aleatëve të NATO-s me të drejta të barabarta, ku përfshihet edhe e drejta e vetos, i ka dhënë Shqipërisë një status që as mund të mendohej e që, për fat të keq, ende aty-këtu nuk perceptohet. Pa relativizuar kontributin e askujt në procesin e anëtarësimit të vendit tonë në NATO, ushtria shqiptare ka luajtur pa asnjë dyshim rolin kryesor.
Por anëtarësimi i vendit në NATO nuk përbën një stacion fundor. Për ushtrinë shqiptare anëtarësimi ka qenë vetëm një moment, momenti i marrjes së një përgjegjësie shumë më të lartë, e cila tashmë është e shumëfishtë. Ajo është përgjegjësi përpara popullit shqiptar, por edhe përgjegjësi përpara Aleancës, e cila na llogarit seriozisht edhe ne. Është fakt i konfirmuar botërisht se ushtria shqiptare e ka marrë përsipër me shumë seriozitet dhe përgjegjësi rolin e saj të ri si një ushtri e një vendi aleat. Duke qenë se është kohë kampionati futbolli, po ju sjell një krahasim nga kjo fushë. Ne tashmë jemi ngjitur në një farë mënyrë në një ligë superiore, ku gjithçka, kërkesat, përgjegjësia, lodhja, mundimi, nderi, vlerësimi, shanset, mundësitë etj., janë shumë më të mëdha. Ushtria jonë është në një farë mënyre edhe ekipi ynë kombëtar, i cili luan në “ligën superiore euroatlantike”. Si e tillë ajo meriton të gjithë përkrahjen, vëmendjen apo mbështetjen publike, në këmbim të një shërbimi me nder, profesionalizëm dhe me përgjegjësi.
Përtej akuzave të opozitës për korrupsion dhe ndikim politik në emërime, cili është vlerësimi juaj për reformën në forcat tona të armatosura? Cili është identikiti i oficerit dhe ushtarit shqiptar të vitit 2012 në këtë njëqindvjetor të Pavarësisë?
Unë e konsideroj me rëndësi të jashtëzakonshme vendosjen e një drejtpeshimi të qëndrueshëm mes kontributit që ushtria jep për vendin dhe mbështetjes publike që i jepet asaj në përmbushje të misionit.
Edhe nëse ky drejtpeshim lëkundet në ndonjë moment të caktuar, zgjidhja e duhur duhet të jetë jo indiferenca apo shpërfillja publike, por ndërhyrja e vendosur. Drejtpeshimi mes performancës së ushtrisë dhe mbështetjes së gjerë publike është një ndër ato çështjet e mëdha ndaj të cilave kombet janë përherë të vëmendshëm.
Më lejoni dhe dy fjalë në mbyllje për profilin e ushtarakut të sotëm, apo identikitin, siç shpreheni ju.
Siç e përmenda edhe më lart, Forcat e Armatosura janë institucioni që kanë realizuar transformimin më të thellë gjatë dy dekadave të fundit krahasuar me shumë institucione të tjera të vendit. Vetë natyra e ushtrisë, uniformat, hierarkia, disiplina, kufizimet profesionale e shumë faktorë të tjerë krijojnë në publik perceptimin e një trupi kompakt dhe homogjen, në të cilin duket se masa krijon një farë hije mbi individët, duke i bërë këta të fundit disi episodikë. Por përtej këtij iluzioni të pashmangshëm, duhet ditur se në fakt, jo masa, por individët janë ata që krijojnë gjithçka.
Oficerët, nënoficerët dhe ushtarët e këtij vendi i japin ushtrisë dhe Shqipërisë të drejtën të rreshtohet për herë të parë, pas disa shekujsh, në të njëjtat radhë me vendet e tjera të familjes perëndimore. Janë qindra e qindra djem dhe vajza, burra dhe gra që shërbejnë nga Florida e SHBA e deri në shkretëtirat e Afganistanit, duke bashkuar qëllimet, interesat, vlerat, sakrificat e tash së fundi dhe gjakun e tyre me mijëra shokë armësh të aleancës së lirisë.
Një studiues ushtarak para shumë kohësh kishte vërejtur se shpeshherë masat e ushtarakëve “tejkalonin jo vetëm pikësynimet, por edhe shpresat më të guximshme të eprorëve të tyre. Jo rrallë ata përmirësonin gabimet, pak a shumë të pashmangshme, të udhëheqësve të lartë, duke iu siguruar atyre fitoren, jo gjithnjë të merituar.”
Në një farë mënyre, ky konstatim i vjetër vlen edhe sot. Ushtarët, nënoficerët dhe oficerët e Shqipërisë, në këtë 100-vjetor të sajin, me sakrificën dhe profesionalizmin e tyre i japin vendit dhe gjithsecilit prej nesh të drejtën për t’u ndier mirë, për t’u ndier europianë. Ata na japin të drejtën të jemi pjesë e fitores. Fitores së tyre!
Ismail Kadare: Pse propozova gjeneralin
Shkrimtari i njohur, Ismail Kadare, ka treguar në një intervistë për gazetën “Panorama” përse propozoi emrin e Sandër Lleshit për postin e Presidentit. “Zotin Lleshi e kam njohur vite më parë. Më ka bërë përshtypje jo vetëm formimi i tij solid e profesional gjermanik, por edhe kultura e përgjithshme. Pjesëmarrja dinjitoze e tij në një polemikë me karakter historiko-filozofik për strategjinë ushtarake shqiptare të Mesjetës ka qenë një nga shembujt. Për sa u përket cilësive për President, kam çmuar integritetin moral, paanshmërinë dhe sidomos përkushtimin ndaj detyrës dhe vendit. Për Presidentin e një Shqipërie serioze dhe të moralshme janë të detyrueshme këto cilësi. Ashtu duket. Nuk ka klishe detyruese për këtë. Shpesh dëgjohen mendime: s’na duhen filozofët për President, s’na duhen ushtarakët etj. Në këtë rast do të bëhej fjalë për një nga shefat më të lartë të Ushtrisë së sotme shqiptare, pjesëmarrëse e Aleancës Atlantike. Dihet se kjo Aleancë nuk është vetëm ushtarake. Anëtarësia në të është këmba jonë e sigurt në Europë, pra përkon me aspiratën europiane”.
Lleshi, gjenerali i edukuar në Perëndim
Gjeneral Brigade, Sandër Lleshi, mban prej vitit 2010 postin e zv.shefit të Shtabit të Përgjithshëm të Forcave të Armatosura. Në periudhën 1996- 2000, gjeneral Lleshi ka qenë komandant i Kurseve në Akademinë e Mbrojtjes në Tiranë dhe më pas, për tre vjet të tjera, ishte komandant i Akademisë Ushtarake “Skënderbej”. Në vitet 2003-2006 ka shërbyer si atashe i Mbrojtjes i Republikës së Shqipërisë në Gjermani. Sa i takon arsimit të tij në fushën ushtarake, ai fillon në periudhën 1978-1985 kur ka kryer shkollën e Mesme Ushtarake “Skënderbej” dhe Akademinw Ushtarake. Nga viti 1994 deri në 1999 ka kryer një sërë kursesh, si ai i gjuhës gjermane në Akademinë e Mbrojtjes Kombëtare në Vjenë (Austri); kurs i avancuar i gjuhës gjermane në Institutin Federal të Gjuhëve (Bundessprachenamt) në Gjermani; kurs i komandantit të Batalionit në Shkollën e Artilerisë Kundërajrore në Rendsburg, Gjermani; kurs i Shtabit të Përgjithshëm në Akademinë e Drejtimit në Hamburg, Gjermani dhe kurs i Sigurisë Europiane në Akademinë e Drejtimit në Hamburg, Gjermani. Në 2008-n, gjeneral Lleshi ka përfunduar Seminarin e Lartë Ekzekutiv në Qendrën për Studime të Sigurisë Europiane, George C. Marshall në Garmisch-Partenkirchen, Gjermani; Ndërsa në 2011-ën përfundoi Kursin e Lartë Ndërkombëtar për Menaxhimin e Mbrojtjes në Shkollën Pasuniversitare të Marinës në Monterey, Kalifornia, SHBA.
ROBERT RAKIPLLARI
© Panorama.al
