Edicioni i dhjetë i “Sofrës Dardane” shpalosi ngjyra kostumesh, doke e zakone, por mes të gjithave shkëlqente xhubleta, që këtë vit mbahej veshur nga gratë e krahinave shqiptare në Mal të Zi. Lulë Jonicaj mban veshur një xhubletë 70-vjeçare, të cilën thotë se do ta marrë me vete në vdekje
“Sofra Dardane” në edicionin e dhjetë të saj mblodhi rreth vetes më shumë se kurrë shqiptarë, ngado që janë bartës të vlerave shekullorë në folklor, këngë e valle, doke e zakone të vjetra, të cilat fatkeqësisht sot, në erën e globalizimit, janë në rrezik. Në këtë edicion të organizuar nga Unioni Artistik i Kombit Shqiptar ranë në sy me veshjet e tyre, më shumë se asnjëherë tjetër gratë dhe vajzat nga Kosova, Tetova, Hoti e Malësia në viset shqiptare në Mal të Zi, por dhe konstumografia shqiptare e Çamërisë. Xhubleta, antikuari më i madh i entografisë shqiptare e përkujdesuar dhe nga UNESKO, këtë herë erdhi nga shqiptarët e Malit të Zi. Kjo veshje gjithnjë e më e rrallë ka tërhequr vëmendjen e shumë studiuesve dhe kostumografëve vendës, por sidomos të huaj. Mes tyre Miss Edith Durham, udhëtarja e famshme angleze e fillim shekullit të kaluar, do pozonte me xhubletën e veshur. Kjo veshje tashmë po bëhet pasuri e kulturës dhe trashëgimisë botërore. Lulë Jonicaj është ajo që këtë e solli bindshëm xhubletën e stolisur nga shqiptarët e Malit të Zi. Anëtare e shoqërisë kulturoro-artistike “Ded Gjo Luli”, e Trabojecit, Lula ishte ndoshta më krenarja ndër qindra gra e vajza të “Sofrës”. Por Lula ka vendosur të mos e heqë sa të ketë jetën xhubletën e punuar nga nusja e xhaxhit të saj, këtu e 70 vite më parë, ndonëse ia kanë kërkuar për ta blerë me një çmim tepër të lartë.
Lulë, si të duket vetja me këtë xhubletë dhe veshjet e stolisura?
Shoh se ka një interesim deri në pangopje për të parë xhubletën e Malësisë. Unë jam rritur me këtë veshje, me këngën dhe lahutën, me artin dhe folklorin e vendit tim dhe sot ndihem shumë mirë, më mirë se çdo herë tjetër në këtë aktivitet të rëndësishëm, që ka si qëllim ruajtjen e traditës dhe vlerave tona si komb. Aq më shumë për ne shqiptarët e Malit të Zi
Kush e ka punuar këtë xhubletë?
E ka punuar nusja e axhës tem këtu e 70 vite më parë në vegjët e saj. Tashmë ajo nuk jeton dhe unë e kam kujtimin më të mirë të jetës sime. Jo vetëm xhubleta, por çfarë shihni në veshjen time është punuar 70 e më shumë vite më parë. Më këtë xhubletë unë ju thashë se jam rritur. Kam marrë pjesë në shumë aktivitete, brenda dhe jashtë Malit të Zi. Kjo është krenaria ime.
Deri kur do ta mbani veshur?
Unë jam 50 vjeçe. Edhe kur të vdes, nuk dua ta heq. Ma kanë kërkuar me e ble me çmim të lartë, po unë nuk e shes për asnjë lloj shume. Xhubleta jam unë. E kjo veshje do t’i dallojë e nderojë shqiptarët ngado që janë.
Jonuz Hallaçi
© Panorama.al
