Misioni i OSBE/ODIHR-it vlerëson se zgjedhjet e 8 majit ishin konkurruese dhe transparente, me-gjithëse ato u mbajtën pak kohë pas ngjarjeve të dhunshme të 21 janarit.Në dokumentin prej 36 faqesh të publikuar dje pasdite në faqen zyrtare të OSBE-së, theksohet se dy partitë e mëdha nuk i kryen siç duhet detyrat e tyre në administrimin e zgjedhjeve. “Zgjedhjet lokale u kryen në një ambient politik që u krijua në një pikë krize pas përleshjeve të dhunshme ndërmjet protestuesve antiqeveritarë dhe policisë më 21 janar 2011, që rezultoi me katër të vrarë. Ndërsa zgjedhjet ishin konkurruese dhe transparente, ato ishin shumë të polarizuara dhe kishte mosbesim ndërmjet partive politike në qeveri dhe opozitë”, vlerëson raporti. Sipas OSBE-së, “si në zgjedhjet e mëparshme, dy partitë e mëdha nuk i kryen detyrat e tyre elektorale në një mënyrë të përgjegjshme, duke ndikuar negativisht administrimin e zgjedhjeve. Njëanshmëria dhe grindjet brenda KQZ-së gjatë përgatitjes për zgjedhjet e dobësuan aftësinë e Komisionit për të kapërcyer hendeqet në Kodin Elektoral në mënyrë kolegjiale dhe me efektivitet”. Përsa i përket fushatës elektorale, thuhet se ka pasur disa raportime për dhunë, teksa theksohet sërish fakti se edhe më 8 maj u përdorën burimet e administratës. Përsa i përket procesit të votimit, theksohet se transparenca e ditës së votimit u vlerësua në përgjithësi pozitive, por procesi u pa se ende ishte i ndikuar nga problemet procedurale dhe çorganizimi në një numër të konsiderueshëm qendrash votimi. Dita e zgjedhjeve ishte relativisht e qetë krahasuar me periudhën e fushatës, me disa incidente të dhunshme të raportuara. “Procesi i votimit u vlerësua pozitivisht nga vëzhguesit në 90 për qind nga më shumë se 1 mijë qendra votimi të vizituara. Vlerësimet negative në 10 për qind ishin kryesisht për shkak të problemeve procedurale, por megjithatë, kjo është një shifër e lartë”, thuhet në raport. Ndërsa për numërimin në të gjithë vendin, theksohet se “në pjesën më të madhe të qendrave të vëzhguara, procesi i numërimit të votave ishte transparent, megjithëse ka ndodhur shumë ngadalë. Në disa raste ka pasur kundërshti të kandidatëve humbës. Megjithatë, procesi i numërimit është ndikuar nga niveli i lartë i mosbesimit të partive, gjë që ka çuar në grindje dhe vonesa në disa qendra numërimi. Partitë në përgjithësi kanë ndërhyrë në procesin e numërimit, duke udhëzuar anëtarët e tyre në grupet e numërimit”.
Vleresimet kryesore te raportit
Zgjedhjet lokale u kryen në një ambient politik që u krijua në një pikë krize pas përleshjeve të dhunshme ndërmjet protestuesve antiqeveritarë dhe policisë më 21 janar 2011, që rezultoi me katër të vrarë. Ndërsa zgjedhjet ishin konkurruese dhe transparente, ato ishin shumë të polarizuara dhe kishte mosbesim ndërmjet partive politike në qeveri dhe opozitë.
Si në zgjedhjet e mëparshme, dy partitë e mëdha nuk i kryen detyrat e tyre elektorale në një mënyrë të përgjegjshme, duke ndikuar negativisht administrimin e zgjedhjeve. Njëanshmëria dhe grindjet brenda KQZ-së gjatë përgatitjes për zgjedhjet e dobësuan aftësinë e Komisionit për të kapërcyer hendeqet në Kodin Elektoral në mënyrë kolegjiale dhe me efektivitet.
Zgjedhjet u mbajtën në një ambient shumë të polarizuar politik. Disa liderë partish kanë supozuar se kundërshtarët e tyre ishin të angazhuar në korrupsion ose ishin përgjegjës për ngjarjet e 21 janarit 2011.
Në pjesën më të madhe të qendrave të vëzhguara, procesi i numërimit të votave ishte transparent, megjithëse ka ndodhur shumë ngadalë. Në disa raste ka pasur kundërshti të kandidatëve humbës.
ODIHR: Të rishikohet formula e përbërjes së KQZ
Misioni i OSBE/ODIHR-it publikon, tre muaj pas zgjedhjeve, raportin përfundimtar për procesin elektoral të 8 majit.Pasditen e djeshme ka dalë në faqen zyrtare të këtij institucioni dokumenti me 36 faqe, i cili detajon të gjithë periudhën nga dekreti i Presidentit Bamir Topi për mbajtjen e zgjedhjeve, deri në vendimin e fundit të Kolegjit për të rrëzuar kërkesën e PS-së për Bashkinë e Tiranës. Në të njëjtën kohë, pjesë e raportit janë edhe një sërë rekomandimesh për zgjedhjet e ardhshme të përgjithshme, por edhe për ato lokale.
Rekomandimet
Në pjesën e fundit të raportit janë renditur 27 rekomandime që partitë politike duhet t’i përmbushin. OSBE propozon ndryshimin e formulës së përbërjes së Komisionit Qendror të Zgjedhjeve me qëllim rritjen e besimit të publikut. “Formula për përbërjen e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve mund të rishikohet në mënyrë që të rrisë besimin në pavarësinë e saj dhe në aplikimin e paanshëm të Kodit Zgjedhor”, thuhet në raport. Gjithashtu vlerësohet se partitë duhet të jenë të detyruara të respektojnë afatet në procesin zgjedhor, veçanërisht në emërimin dhe trajnimin e anëtarëve të komisioneve zgjedhore. Kodi Zgjedhor duhet të përcaktojë masat që do të aplikohen kur afate të tilla nuk janë përmbushur. Ndërsa për votat e hedhura gabim, Misioni propozon që “Kodi Zgjedhor duhet ndryshuar për të trajtuar vlefshmërinë e fletëve të votimit të hedhura në kutinë e votimit të gabuar, procedurat për përfshirjen e fletëve të tilla në tabelën e rezultateve, si dhe procedurat që duhet të ndiqen në rast të mospërputhjeve kur numri i votave të hedhura tejkalon numrin e nënshkrimeve në listën e zgjedhësve. Kodi Zgjedhor mund të përmirësohet nga një rishikim i përcaktimit të fletëve të votimit të kontestuara, si dhe procedurat për fletët e votimit të kontestuara”. OSBE vlerëson se për Tiranën nuk ka pasur më parë një vendim për vlerësimin e fletëve të votimit të hedhura gabim. “Veprimet shumë të diskutueshme postelektorale të ndërmarra nga KQZ-ja me qëllim për të vendosur rezultatin për garën e Bashkisë së Tiranës, edhe pse u pranuan pjesërisht nga Kolegji Zgjedhor, e minuan më tej besimin se KQZ-ja po vepronte si e paanshme dhe një organ i pavarur”. Misioni i OSBE/ODIHR-it vlerëson se Kodi nuk sqaron në mënyrë të drejtpërdrejtë vlefshmërinë e votave të gjetura në një kuti votimi të gabuar. Ai as saktëson ndonjë procedurë për vlerësimin e votave të gjetura në kutitë e tjera. Nuk ka asnjë vendim të KQZ-së apo ndonjë instruksion në lidhje me këtë çështje deri para ditës së votimit, edhe pse votat e hedhura në kutitë e gabuara kanë ndodhur edhe në zgjedhjet e mëparshme lokale. “Kodi Elektoral nuk sistemon vlefshmërinë e hedhjes së votave në kutitë e gabuara. Kodi nuk citon në mënyrë të detajuar se vota të tilla nuk janë të vlefshme, ai as paraqet për ndonjë procedurë për numërimin e votave të hedhura keq apo për përfshirjen e tyre në rezultat. Ky boshllëk çoi në mosmarrëveshje të konsiderueshme dhe apelime të zgjatura për zgjedhjet në Bashkinë e Tiranës”, thuhet në raport. Më tej theksohet se “vendimi jozyrtar i propozuar nga kryetari i KQZ-së nuk ofronte një bazë të qartë ligjore për veprimet e KQZ-së, por listonte një sërë nenesh, të cilat nuk duket se kishin një lidhje të drejtpërdrejtë me veprimet e KQZ-së. KQZ-ja filloi hapjen e kutive të votimit menjëherë pas votoi për vendimin në parim, gjë që tregon se kutitë e votimit tashmë ishin sjellë në ambientet e KQZ-së”. Në të njëjtën kohë, Misioni kritikon edhe punën e Kolegjit Zgjedhor, për të cilin thotë se “Kolegji Zgjedhor la në fuqi vendimin e KQZ-së për të mos e shqyrtuar ankesën në themel. Ajo vendosi se afati prej tri ditësh, gjatë së cilës një subjekt zgjedhor mund të kërkojë pavlefshmërinë, filloi kur KQZ-ja shpalli rezultatin më 23 maj, me vendimin e saj 711. Megjithatë, ky vendim ishte në kontradiktë me vendimin e mëparshëm të Kolegjit Zgjedhor për anuluar vendimin 711 të KQZ-së”.
Rekomandimet e OSBE/ODIHR
Palët duhet të tregojnë vullnet politik për zhvillimin e zgjedhjeve demokratike në përputhje me privilegjet e gjera që ata gëzojnë sipas ligjit në lidhje me zhvillimin e zgjedhjeve. Ato duhet t’i kryejnë detyrat e tyre zgjedhore në një mënyrë të përgjegjshme për interesin e përgjithshëm të Shqipërisë. Kjo shtrihet në performancën e komisionerëve zgjedhorë, si dhe zyrtarëve të caktuar dhe të zgjedhur në të gjitha nivelet, që duhet të përmbahen nga referimi i veprimeve dhe vendimeve në lidhje me zgjedhjet sipas konsideratave politike.
Reforma zgjedhore duhet të ndërmerret përpara zgjedhjeve të ardhshme parlamentare. Diskutimi i reformës zgjedhore duhet të përfshijë jo vetëm partitë politike, por edhe Komisionin Qendror të Zgjedhjeve, autoritetet përkatëse shtetërore, si dhe grupet e vëzhguesve vendorë.
Formula për përbërjen e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve mund të rishikohet në mënyrë që të rrisë besimin në pavarësinë e tij dhe në aplikimin e paanshëm të Kodit Zgjedhor.
Partitë politike duhet të jenë të detyruara të respektojnë afatet në procesin zgjedhor, veçanërisht në emërimin dhe trajnimin e anëtarëve të komisioneve zgjedhore. Kodi Zgjedhor duhet të përcaktojë masat që do të aplikohen kur afate të tilla nuk janë përmbushur.
Afatet ligjore për regjistrimin e kandidatëve për zgjedhjet lokale duhet të jetë në një linjë me afatet praktike, të tilla si shtypja e fletëve të votimit dhe afatet e ankimimit. Kjo është veçanërisht e rëndësishme në zgjedhjet lokale, pasi numri dhe larmia e fletëve të votimit për t’u shtypur është shumë më e lartë sesa në zgjedhjet parlamentare.
Kodi Zgjedhor duhet ndryshuar për të trajtuar vlefshmërinë e fletëve të votimit të hedhura në kutinë e votimit të gabuar, procedurat për përfshirjen e fletëve të tilla në tabelën e rezultateve, si dhe procedurat që duhet të ndiqen në rast të mospërputhjeve kur numri i votave të hedhura tejkalon numrin e nënshkrimeve në listën e zgjedhësve. Kodi Zgjedhor mund të përmirësohet nga një rishikim i përcaktimit të fletëve të votimit të kontestuara, si dhe procedurat për fletët e votimit të kontestuara.
Duhet të merren masa për të forcuar pavarësinë e transmetuesit publik nga ndikimi i qeverisë dhe partive politike, me qëllim për të zbatuar plotësisht qëllimet e transmetuesit të shërbimit publik. Masat e mëtejshme për të reduktuar varësinë mbi buxhetin e shtetit duhet të merren parasysh.
Organet shtetërore duhet të bëjnë përpjekje më efektive për të trajtuar problemin e votimit familjar. Kjo çështje duhet theksuar gjatë trajnimit të KZAZ-së dhe QV-ve.
Konsideratë mund të jepet për të rritur shumën e gjobës për subjektet zgjedhore që nuk respektojnë kërkesat gjinore për listat e kandidatëve dhe për ta bërë marrjen e fondeve publike për financimin e fushatës duke respektuar kërkesat gjinore, në pajtim me OSBE/ODIHR-in dhe Komisionin e Venecias.
Kodi Zgjedhor duhet të ndryshohet në mënyrë që të përcaktojë qartë rolin e KZAZ-ve dhe KQZ-së në lidhje me zgjedhjet vendore dhe Këshillit Bashkiak në Tiranë.
Kodi Zgjedhor duhet të ndryshohet në mënyrë që dispozitat për financimin publik të subjekteve zgjedhore të përshtaten në mënyrë specifike për zgjedhjet lokale, si dhe parlamentare. Në këtë mënyrë ata nuk japin avantazh të padrejtë partive parlamentare.
Duhet të merret në konsideratë që KQZ-së t’i caktohet një rol për të siguruar se Kodi Zgjedhor është zbatuar në lidhje me shpërndarjen e votuesve të QV, numrin maksimal të zgjedhësve për QV dhe vendndodhjen e QV. Çështja e vendndodhjes së QV në lokalet private duhet të trajtohen edhe para zgjedhjeve të ardhshme.
Duhet të merret në konsideratë dhënia e zyrtarizimit të mandatit të trajtimit të organizuar nga KQZ-ja për të gjitha qendrat e votimit dhe anëtarët e grupeve të numërimit.
Mundësia e partive politike për të zëvendësuar anëtarët e tyre në KZAZ, KQV-ve dhe grupeve të numërimit duhet të kufizohet në rrethana të veçanta.
KQZ-ja mund të konsiderojë vendosjen e një orari të punës për qendrat e numërimit të votave. Duhet të merret në konsideratë gjobitja e anëtarëve të grupeve të numërimit dhe partive që i kanë emëruar ato në rast mungese apo refuzimi për të punuar.
KQZ, e ndarë
“KQZ-ja votoi në linja të njëanshme në çështjet e diskutuara nga PD dhe PS. Katër anëtarët e propozuar nga shumica kundër tre anëtarëve të propozuar nga opozita. Vendimet në të gjitha çështjet u apeluan në Kolegjin Elektoral dhe disa prej tyre u rrëzuan. KQZ-ja shpesh ka miratuar vendime unanimisht, por vetëm mbi çështje që nuk ishin të diskutueshme nga PD dhe PS, ose aty ku arriheshin marrëveshje nga dy partitë”, thuhet në raportin përfundimtar.
Incidentet
Sipas dokumentit prej 36 faqesh të Misionit të OSBE/ODIHR-it, “një numër i madh incidentesh në lidhje me zgjedhjet e kanë errësuar në disa zona atmosferën e fushatës. Këto përfshijnë të shtëna jo fatale të një kandidati të PD-së në Tiranë më 1 prill dhe automjetin e kandidatit të PS-së në Ishëm më 2 maj, si dhe goditje me armë të ftohtë të një mbështetësi të PS-së përpara një takimi të PS-së në Tiranë më 12 prill”.
ADI SHKEMBI
